SABİRƏ NƏZİRƏ: “BEOVULF”UN TƏZƏDƏN ÇEVRİLİB İNGİLİS DİLİNƏ QAYTARILMAĞI

Мар28

2

İ. Əliyev: Nə xəbər var təzə, görkəmli Anar?

            İndi bəs şanlı yazarlar nə yazar?

Anar: Yatmayır indi yazarlar gecələr,
           Həsr edir şəninizə hər biri bir ölməz əsər.

İ. Əliyev: Mövzu seçmək bacarırlar bu yazarlar, görünür,
            Təcili artıraram mən də təqaüdlərini.

            Bu xəbər çox gözəl, istəkli Anar,

            Ədəbiyyatda yeni hansı daha hadisə var?

Anar: Bəli, var, ali komandan, daha bir,
          Amma bu, hadisədən çox üzücü  faciədir…

İ. Əliyev: Nədir, o faciə, gizlətmə, oğul!

           Danış ətraflı bilim mən nə olub!

           Yoluxub bəlkə qəfil virusla,

           Fani dünyamızı tərk etdi Kamal Abdulla?
 

Anar: Yox, Kamal lap buğa tək sağlamdır,
           Mən deyən faciəsə hər cür ölümdən də ağır.          

          Ölkənin arxa çevirmiş biri rəhbərliyinə,
          Çevirib dastanı o, Azəribaycan dilinə.

İ. Əliyev: Hansı dastan?

Anar: İngilis dastanı məşhur “Beovulf”!

          Çevirb almadan icazə…ah… uf…

İ. Əliev: Kim çevirmiş? Nəçidir? Varmı onu bir tanıyan?

Anar: Yaşayır Rusiyada guya bu ünsür çoxdan.

İ. Əliyev: Ünsürün antimillisindənmi?

Anar: Xalisindən. Ötürür düşmənə vacib xəbəri,

         Satmaq istər təzədən erməniyə Kəlbəcəri.

İ. Əliyev: Sübutu varmı fəaliyyətinin?

Anar: Versək işgəncə deyər niyyətini.

İ. Əliyev: Adı haqqında məlumatlar var?

Anar: Adı Xeyrulla, təxəllüssə Xəyal.  

İ. Əliyev: Şübhə yox, antimillidir, bu, adından bilinir!

Anar: Çox fəsadlar törər, əlbəttə, görməsək tədbir.

İ. Əliyev: Boynuna ip keçirib heyvan tək,
                Ünsürü ölkəyə gərək gətirək.

Anar: Bəs nə olsun “Beovulf”?

İ. Əliyev: Ah, o dastan! Ah… uf…

                Bir sürü tərcüməçi tər axıdıb səy eləsin
                Tez çevirsinlər o dastanı yenə ingilisə!

28. 03. 2021, Samara

ARTYÜR REMBO. BOHEMA

Мар10

Gedirdim, cırıq-sökük ciblərimdə əllərim
İdeal görkəm aldı sanki birdən palto da.

İlham pərim, tək sənin vassalındım dünyada,

Necə qızğın sevgilər arzulayırdı qəlbim!

 

Yeganə şalvarımda yekə deşik var idi.

Şeir qoşur, səpirdim yola qafiyələri.
Böyük Ayıda tapdım gecələməyə yeri,

Ulduzlarımdan şirin bir xışıltı gəlirdi

 

Oturub dinləyiridim bunu yol qırağında,
Xoş sentyabr axşamı alnımda, yanağımda,

Duyurdum düşən şehi, sanki şərabdı gerçək.

 

Fantastil gölgələrin içində ayağımı

Ürəyimə sıxaraq çəkdim ayaqqabımın

Şnurunu– liranın simləri çəkilən tək.

 

 

1870

fransızcadan tərcümə

 

  1. 03. 2026, Samara

++++++++++++++++++

Arthur Rimbaud

Ma bohème

 

Je m’en allais, les poings dans mes poches crevées ;

Mon paletot soudain devenait idéal ;

J’allais sous le ciel, Muse, et j’étais ton féal ;

Oh ! là là ! que d’amours splendides j’ai rêvées ! Читать далее →

BİZ TÜRK OLDUĞUMUZ QƏDƏR DƏ İRANLIYIQ, ƏRƏBİK. BƏLKƏ DAHA ARTIQ…

Мар10

Bir dəfə qazax rəqslərinə həsr olunmuş verilişə baxırdım. Qazax mütəxəssisi mərd-mərdana dedi ki, qazaxlarda rəqs olmayıb, sovet dövründə etnoqrafların, musiqiçilərin, baletmeysterlərin səyi ilə yaradılıb.

Yakutlarda rəqs varmı? Bəs tıvalılarda? Şorlarda?

Tatarların rəqsinə baxanda görürsən ki, bu rəqslərdə tatarlıq bir şey yoxdur, slavyan rəqsləridir, hərəkətlərə bir az, necə deyim… qıyıqlıq əlavə olunub…

Osmanlı türklərinin rəqsləri əslində yunan və Balkan xalqlarının rəqsləridir – musiqi də, hərəkətlər də, bir az ərəb muqisi eləmentlərinin qarışığı ilə.

Yəni türk xalqlarında rəqs olmayıb. Ona görə də Azərbaycan rəqsləri də türk rəqsləri deyil, Qafqaz rəqsləridir.Qafqazı isə, xüsusən onun cənubunu, İrandan ayırmaq mümkün deyil.

Azərbaycanlıların həyatında hər ilin az qala iki ayı Novruza həsr olunur. Azərbaycanlının uşağı-böyüyü bu bayramla yaşayır. Əgər Azərbaycanlı ruhu deyilən şey varsa, onu Novruzsuz təsəvvür etmək mümkün deyil. Nonruzun isə türklərə aidliyi yoxdur, ümumiran bayramıdır.

Bəs sünnət? Sünnət mərasimləri? Bu, islamdır.

Ailə-nikah münasibətləri? Bu da İslamdır.

Dəfn mərasimləri – İslamdır.

Yakutlar, şorlar, qaqauzlar, karaimlər, altaylılar muğamat oxuyurlar? Oxumurlar! Osmanlı türkləri muğama “uzun hava” deyirlər. Muğamı ərəblər gətirib, İranda transformasiya olub, muğamların bütövünün də, hissələrinin də adı farscadır.

Mətbəximiz ermənilərə, gürcülərə yaxındır…

İndi deyin, bizim haramız və nəyimiz türkdür?

Deyirsiniz Səfəvi İranı Azərbaycan dövləti olub. Bu, mübahisəli məsələdir. Deyək ki, olub. Bəs səfəvilər həmişə osmanlı türkləriylə vuruşmayıblar?

Biz haçan və nə qədər türk omuşuq və bizdə nə qədər türklük qalıb?

Bizi türk ailəsinə üzv edən yalnız dildir. Onun da üçdən iki hissəsindən çoxu ərəb sözləridir, fars sözləridir, Avropa mənşəli sözlərdir. Ona görə də yalnız mənşıəyinə görə və şərti olaraq dilimizi türk dillərindən saymaq olar.

Biz azərbaycanlıyıq. Biz türk olduğumuz qədər iranlıyıq, ərəbik.

Bəlkə daha artıq…

 

20. 01. 2019, Samara

ARTYUR REMBO. DUYĞU

Мар9

Mavi yay axşamları tutub gedərəm cığır,

Sünbüllərlə dalanar, zərif otu tapdaram:

Duyaram ki, sərini ayaqıarıma çıxır.

Küləkdə açıq başım yuyunar – buna varam.

 

Danışmaram, fikrimə heç nə gətirməyərək:

Sonsuz məhəbbət ancaq ürəyimdə çağlayar.

Uzağa, çox uzağa gedərəm qaraçı tək,

Təbiət qadın kimi məni ağuşa alar.

mart 1870

fransızcadan tərcümə

08-09. 03. 2026, Samara

+++++++++++++++++++++++++

Arthur RİMBAUD

SENSATION

Par les soirs bleus d’été, j’irai dans les sentiers,

Picoté par les blés, fouler l’herbe menue:

Rêveur, j’en sentirai la fraîcheur à mes pieds.

Je laisserai le vent baigner ma tête nue! Читать далее →

OSİP MANDELŞTAM. «RƏZİL VƏ SUVAŞQAN GİRDAB İÇİNDƏN…»

Мар8

Rəzil və suvaşqan girdab içindən

Qalxmışam, qamış tək xışıldayaraq.

Və ehtiras dolu, xunar, mehriban

Qadağan həyatla nəfəs alaraq.

 

Gözə görünmədən taparam yeri,

Soyuq, rütubətli sığınacaqda

Məni qısa payız dəqiqələri

Xoş xışıltı ilə qarşılar orda.

 

Yuxu kimi keçir elə bil həyat,

Qəddar incikliklə bəxtəvərəm mən,

Həsəd aparıram hər kəsə xəlvət,

Gizli vurulmuşam hər kəsə həm mən.

 1910

ruscadan tərcümə

07. 03. 2026, Samara

++++++++++++++++++++++++

Осип МАНДЕЛЬШТАМ

 

Из омута злого и вязкого…

Из омута злого и вязкого
Я вырос, тростинкой шурша,
И страстно, и томно, и ласково
Запретною жизнью дыша. Читать далее →

ARTUR REMBO. QEYSƏRİN HİDDƏTİ

Мар7

Gəzir ağbəniz adam çiçəklənən çəməndə,

Qara geyimli, siqar dişləri arasında.

Tyüilri güllərini görür sanki önündə —

Sönükmüş baxışları alovlanır bu anda.

 

İmperator sərxoşu  iyirmi illik kefin!

O söyləmişdi: gərək söndürm azadlığı.
Həm də çox incəliklə, şamı söndürən kimi!”

Azadlıqsa dirilir! Monarxı azar yıxır!

 

Yaxalandı. – Nə addır bu, lal dodaqlarında
Titrəyən? Nə qınaqdır gəmirən içdən onu?

Bilmərik…Baxışları İmperatorun sönür.

 

Eynəkli aşnasını salır bəlkə o yada.

— Və siqarından çıxan tüstüsə xatırladır,

Sen-Klu axşamları zərif, göy buludları.

1870

fransızcadan tərcümə

06-07. 03. 2026, Samara

+++++++++++++++++++++++++++

QEYDLƏR:

Sonet formasında yazılmış şeirdə təsvir olunan şəxs imperator (1852-1870) III Napoleondur.

Sonuncu üçlüyün birinci misrasında “Compère en lunettes” (“eynəkli aşna” “eynəkli əlbir” ya “tərəfdar” mənasında) ifadəsi ) III Napoleonun naziri olmuş Emil Olivyeyə aiddir. Rembo, 1870-ci ildə müharibə elan etməklə  imperatorun süqutunda Olivyenin mühüm rol oynadığını xatırladır.

 +++++++++++++++++++++++++++++++

Arthur Rimbaud

RAGES DE CÉSARS

L’Homme pâle, le long des pelouses fleuries,

Chemine, en habit noir, et le cigare aux dents:

L’Homme pâle repense aux fleurs des Tuileries—

Et parfois son œil terne a des regards ardents…! Читать далее →

QUYRUQ İTİ BULAYIR…

Мар6

Qocalıb əldən düşüb,
Gözlərindən su damır.

Gözü yuxudan şişib,

Hərdən-birdən ayılır,
O, quyruq da bulamır,
Quyruq onu bulayır.

 

Çoxdan oturub-durur,
Natanyahu deyənlə,
Haranı desə, vurur,

Ordan o yanı hələ,

Demir bizə nə xeyir –

Quyruq iti bulayır!

 

Natanyahu çalana
Qol qaldırıb oynayar,

Daha düşmür yadına,
Onun Qrenlandiya,
Ayaq üstə bayılır –

Quyruq iti bulayır.

 

Hara uzatsa barmaq,
Natanyahu Benyamin,

Donald bombalayacaq,
Dərhal oranı yəqin,

Vurur, qanla sulayır, —

Quyruq iti bulayır.

 

Benyamin deyir: Donald,

Verməsinlər qoy Nobel.
Alacaqsan mükafat

İsraildən – Şnobel!

Bambılını tovlayır, —

Quyruq iti bulayır…

 

06. 03. 2026, Samara

SİNİF YOLDAŞIM MƏTLƏBİN XATİRƏSİNƏ

Мар5

Rəsmi adı Alkişi olan Mətləbin ölüm xəbərindən çox məyus oldum. Mətləb mənim sinif yoldaşım idi.

Biz birinci sinfə 1960-cı ildə getmişik. Sonralar yerində mağaza tikilmiş məktəbin yuxarı, 5-7-ci sinifləri təzə məktəbə köçmüşdülər. İbdiai siniflər isə çiy kərpicdən tikilmiş və sökülüb-dağılmaqda olan köhnədə dərs keçirdilər. İndi, eşitdiyimə görə, istifadəsiz qalan “təzə məktəb” əslində Məmmədyarov adına kolxoz üçün idarə binası kimi tikilirdi. Tikini yarımçıq ikən kolxoz ləğv olundu və binanı məktəbə verdilər. Tədricən, idarə kimi tikilən, hətta akt zalı olan binanı məktəbin ehtiyclarına uyğunlaşdırdılar. Səhnəsi də olan akt zalından sinif otaqları düzəltdilər. İlk aylar orda buraxılış sinfi olan yeddincilər məşğul olurdular. Yazda aşağı siniflər də təzəyə köçəndən sonra yeddincilərin səhnəyə çıxıb qaçdı-tutdu oynadıqlarını görmüşəm. Mənim bacım Ağənnə, Mətləbin bacısı Mənsurə o sinifdə idilər. Əlbəttə, dərs vaxtı da, oynayanda da Mənsurənin fikri Mətləbin yanında olmalıydı. Mətləb ailənin həm sonbeşiyi, həm də beş bacının tək qardaşı idi. Bir sözlə, əziz-girami!

Mətləb qurbanla, nəzirlə doğulmuşdu və dünyaya gələndən sonra da hər xırda addımına nəzir deyilir, iri addımlarına qurban kəsilirdi. Doğulandan evlənənə qədər və ondan sonra öz uşaqları olana qədər Mətləb üçün kəsilən  və sonra özünün kəsdiyi qurbanlardan yekə bir sürü yarana bilərdi…

1960-cı ildə kənddə işıq yox idi. Dərslərimizi neft lampasının işığında yazıb-oxuyurduq. Ailələr böyük idi, bir lampanın işığı hamıya çatmırdı, itələşmə, süpürləşmə də ola bilərdi… Şübhə etmirəm ki, Mətləb dərs hazırlayanda Nisə xala onun ətrafında dörd-beş lampa yandırırmış, özü də yekələrindən…

Kənd uşaqlarının o vaxtlar birinciyə getməyi necə olurdu? Səhər deyinə-deyinə, sağa-sola qarğış eləyə-eləyə durğuzur, bir tikə yavan çörəyi çantaya qoyur, dalına dürtmə vurub yola salırdılar. Mətləbin birinciyə gəlməyi ayrı cür oldu. Onu Salyana aparıb məsciddə nəzir paylamışdılar, qurban kəsmişdilər. Başının ortasında yeddi il ərzində saxlanılan bir çəngə tükü də qırxmışdılar. Mətləb məktəbə sifarişlə tikilmiş ayaqqabıda, alverçilərdən alınmış bahalı paltarlarda gəldi. Mənə elə gəlir ki, Mətləbin Salyanda şəxsi dəlləyi, şəxsi dərzisi, şəxsi çəkməçisi vardı…

Bunlar niyə yazıram? Mən sonralar, çox sonralar Mətləbin çox qayğılı, çox gərgin həyat yaşadığını eşidirdim. Kənddə kimin həyatı yüngüdür ki… Bunları yazıram ki, Mətləbin uşaqlıq illərində ailəsindən, yaxınlarından nə qədər sevgi gördüyünü xatırladım.Yaxşı geyim də, yeyim də nemətdir. Ancaq sevgi nemətlərin ən qiymətlisidir. Bu mənada Mətləbin xoşbəxt uşaqlığı və gəncliyi olub və güman edirəm ki, bu xoşbəxt həyatın xatirələri onun ailə başçısı kimi tükənməz qayğılarını yüngülləşdirib. Və həmçinin güman edirəm ki, Mətləb onu bəlkə də canlarından artıq sevən adamların qarşısında borclu qalmayıb…

Mətləb uzun müddət Kürün ağzında, onun Xəzərə töküldüyü yerdə yaşayıb, bəlkə dönə dönə çaya baxıb, dənizə baxıb, fikirləşib ki, hər şey hərdansa başlanır, hardasa, nəyəsə qovuşur, itmir…

Bəlkə insan da belədir…Bəlkə biz də itmirik. Ən azı xatirələrdə yaşayırıq. Mətləbin də xatirəsi çox adamın qəlbində yaşayar..

05. 03. 2026, Samara

«TAĞIYEV DƏ, ƏSLİNƏ QALSA, İMPERİALDI…»

Мар4

Bizdən olsa da, bizə bənzəməyən bu insan,

Nə ilə fərqlənirdi bu günün adamından?

Kiçildir, cırlaşdırır bizi elə bil zaman,

Və əksinə, böyüyür Tağıyev Zeynalabdin.

 

Böyük imperiyanın o kişi sakiniydi,

Elə imperiyaya uyğun miqyası vardı.

Nə ölkə bağlı idi, təbəələri nə də,

Tağıyev də, əslinə qalsa, imperialdı…

 

 

Tağıyev keçməmişdi Prokrust yatağından,
Boyuna, sanbalına yoxdu məhdudiyyəti.

İmperiya sayaqdı imperiyalı insan,

Genişlənmək, böyümək, ucalmaqdı niyyəti.

 

Tək o yox. Üzeyir də, elə Mirzə Cəlil də —

Böyük imperiyanın övladı idi onlar.

Prokrust kimdir, nədir – bilmədən böyüdülər,

Miqyasda və dəyərdə hər biri imperial.

 

Prokrust əsiridir millətim bir əsrdir,
Kəsilir, düzəldilir eyni ölçüdə hamı.

Prokrust yatağına ölkə çevrilib indi,

Yaddaşlarda yaşayır imperiya adamı.

04.03. 2026, Samara

ALEKSANDR BLOK. «PAYIZIN SONUNDA QARLA ÖRTÜLÜ…»

Мар2

Payızın sonunda qarla örtülü

Yerdən ayrılaraq çıxır limandan

Yollanır gəmilər – ağır və dolu.
Hərənin gedəsi yeri müəyyən.

 

Suyun üzərində kran yüksəlir,

İtir qara göydə gözdən arabir.

Qarlı sahildəsə, külək ki, əsir,

Dirəkdən asılı fənər yellənir.

 

Və matrossa, borta götürülməyən,
Səndələyib gedir, borana baxmır.

Vermişəm içkiyə, nəyim vardı, mən!

Yetər – gücüm, səbrim tükəndi axır…

 

Yüngül birinci qar yağır yenə də,

Limanın sahili ağappaq indi.

Yatırsan ən təmiz, zərif kəfəndə,
Matros, söylə görək, yuxun şirindir?

14 noyabr 1909

 ruscadan tərcümə 

02. 03. 2026, Samara

+++++++++++++++++++++++

Александр БЛОК

 

Поздней осенью из гавани
От заметенной снегом земли
В предназначенное плаванье
Идут тяжелые корабли. Читать далее →

«ARZULA, SOYDAŞIM, ARZUNU BƏSLƏ…»

Фев27

Doğrusa Darvinin nəzəriyyəsi,

Təkamülsə bizi yaradan əgər,
Azərbaycanlılar, əgər beləsə,
Yaxın zamanlarda uça bilərlər.

 

Yaxın deyəndə ki, bir neçə əsr,
Keçəcək, nə qədər tələssək də biz..

Sərhəd bağlı qala gərək o qədər,
Qanad arzusuna düşə ellimiz.

 

Danışmaq arzusu yaradıb dili,
Yemək arzusuyla yaranıb ağız.

Burun yaranıb ki, iyləyək gülü,

Yaranıb oğlanın arzusuyla qız…

 

Türmədən, qəfəsdən, yuvadan çıxıb
Getmək arzusundan möhtəşəm nə var?

Hər şey də arzudan başlanır axı,

Kimin arzusu var – o, qanadlanar.

 

Arzula, soydaşım, arzunu bəslə,

Bir də görəcəksən qanadların var.

Yoxsa tay olarsan sürünənlərə,
Var bunu da sənə arzulayanlar…

 27. 02. 2026, Samara