SABİRƏ NƏZİRƏ: “BEOVULF”UN TƏZƏDƏN ÇEVRİLİB İNGİLİS DİLİNƏ QAYTARILMAĞI

2

İ. Əliyev: Nə xəbər var təzə, görkəmli Anar?

            İndi bəs şanlı yazarlar nə yazar?

Anar: Yatmayır indi yazarlar gecələr,
           Həsr edir şəninizə hər biri bir ölməz əsər.

İ. Əliyev: Mövzu seçmək bacarırlar bu yazarlar, görünür,
            Təcili artıraram mən də təqaüdlərini.

            Bu xəbər çox gözəl, istəkli Anar,

            Ədəbiyyatda yeni hansı daha hadisə var?

Anar: Bəli, var, ali komandan, daha bir,
          Amma bu, hadisədən çox üzücü  faciədir…

İ. Əliyev: Nədir, o faciə, gizlətmə, oğul!

           Danış ətraflı bilim mən nə olub!

           Yoluxub bəlkə qəfil virusla,

           Fani dünyamızı tərk etdi Kamal Abdulla?
 

Anar: Yox, Kamal lap buğa tək sağlamdır,
           Mən deyən faciəsə hər cür ölümdən də ağır.          

          Ölkənin arxa çevirmiş biri rəhbərliyinə,
          Çevirib dastanı o, Azəribaycan dilinə.

İ. Əliyev: Hansı dastan?

Anar: İngilis dastanı məşhur “Beovulf”!

          Çevirb almadan icazə…ah… uf…

İ. Əliev: Kim çevirmiş? Nəçidir? Varmı onu bir tanıyan?

Anar: Yaşayır Rusiyada guya bu ünsür çoxdan.

İ. Əliyev: Ünsürün antimillisindənmi?

Anar: Xalisindən. Ötürür düşmənə vacib xəbəri,

         Satmaq istər təzədən erməniyə Kəlbəcəri.

İ. Əliyev: Sübutu varmı fəaliyyətinin?

Anar: Versək işgəncə deyər niyyətini.

İ. Əliyev: Adı haqqında məlumatlar var?

Anar: Adı Xeyrulla, təxəllüssə Xəyal.  

İ. Əliyev: Şübhə yox, antimillidir, bu, adından bilinir!

Anar: Çox fəsadlar törər, əlbəttə, görməsək tədbir.

İ. Əliyev: Boynuna ip keçirib heyvan tək,
                Ünsürü ölkəyə gərək gətirək.

Anar: Bəs nə olsun “Beovulf”?

İ. Əliyev: Ah, o dastan! Ah… uf…

                Bir sürü tərcüməçi tər axıdıb səy eləsin
                Tez çevirsinlər o dastanı yenə ingilisə!

28. 03. 2021, Samara

FRANCESKO PETRARKO. «SEVGİ YA DA ÖLÜM ZƏDƏLƏMƏSƏ…»

Sevgi ya da Ölüm zədələməsə
İndi toxuduğum parçanı əgər,
Eşq əsirliyindən çıxsam birtəhər

Bu eşq elm eşqiylə uzlaşa bilsə.

 

Yarada bilərdim elə bir əsər

Üslubu müasir, məzmunu əntiq

Cürət eləyirəm bunu da deyim:

Sorağı yetişər Romaya qədər.

 

Bitirə bilmirəm fəqət işi məm,
Mübarək saplardan var çatışmayan,

Möhtərəm atada atada az deyil onlar.

 

Ovcun sıxılıbdır səninsə, nədən,

Sən belə deyildin. Ovcunu açsan,
Görərsən nə nəfis bir iş yaranar.

italyancadan tərcümə

12. 08. 2026, Samaa

QEYD:

Bu şeir sonet janrında yazılmış məktubdur, onun şairin yaxın dostu və himayədarı Covanni Kolonnaya ünvanlandığı ehtimal edilir. Bu sonetlə Petrarka dostundan üzərində işlədiyi latınca əsəri bitirmək üçün ona lazım olan kitabı göndərməyi xahiş edir. Birinci dördlükdə Petrarka elmi işini qiymətli parça toxumağa bənzədir.

Birinci üçlüyün 3-cü misrasındakı “ata” (padre) sözü də, əlbəttə, sonetin həsr olunduğu şəxsə aiddir. İngilis dilinə tərcümələrin birində “padre” sözü “müəllim” kimi tərcümə edilib.

+++++++++++++

FRANCESKO PETRARKA

 

S’Amore o Morte non dà qualche stroppio
a la tela novella ch’ora ordisco,
et s’io mi svolvo dal tenace visco,
mentre che l’un coll’altro vero accoppio,

Читать далее

«UNUTDUQ OTURAQ, DİNC ÖMÜR NƏDİR…»

Unutduq oturaq, dinc ömür nədir,

Elə bil yoldayıq gecə və gündüz,
Ölkə bir nəqliyyat vasitəsidir,

Təpilib gedirik nə vaxtdır ki, biz.

 

Atılıb-tutulur, silkələnirik,
Əsir, gicəllənir başlar anbaan.

Aşıb yıxılanlar çox, ancaq bu sirk,
Güldürmür salonda heç kimi çoxdan.

 

Haradır son mənzil – bizə demirlər,

Ağzından vurulur, əgər soruşsan.

Bürüyüb hər yeri qusuntu, qan, tər,

Vəhşiyik, adımız olsa da insan.

 

Qalın dəmir divar vardır arada.
Kimdir sürücümüz – yox bilən, görən.

Içib xirtdəyəcən, dəlidir ya da,

Harda dirək varsa, vurur o hökmən.

 

Sükansız nəqliyyat vasitəsi tək,
Çıxıb yola böyük bir ölkə gedir.

Bizi uçuruma bəlkə tökəcək,

Yan-yörəsinə də təhlükə gedir…

 

11. 08. 2026, Samar

FRANÇESKA PETRARKA. «QORXUDUR HƏMLƏSİ GÖZƏL GÖZLƏRİN…»

Qorxudur həmləsi gözəl gözlərin —

Onlarda həm sevgi, həm ölümüm var.

Necə uşaq qorxub çubuqdan qaçar —

Mənə o vaxtlara qayıtmaq çətin.

 

Yox əlçatmaz, uca yer indən belə,

Getməyim, qalxmayım iradəmlə mən.

Qəlibmi buzlağa döndərə bilən

Təhlükəli nəsə qarşıma gələ.

 

Tələsmədim sən tez dönüb baxam,

Qorundum canımı çünki üzəndən

Bu günah üzrlü sayıla bilər.

 

Dönmüşəm qaçdığım yerə mən hərçənd

Ürək də azaddır indi qorxudan —

Bu, sədaqət rəhni deyilmi məgər?

 

italyancadan tərcümə

08-10. 08. 2026, Samara

++++++++++++++

FRANCESKO PETRARKA

Io temo sí de’ begli occhi l’assalto
ne’ quali Amore et la mia morte alberga,
ch’i’ fuggo lor come fanciul la verga,
et gran tempo è ch’i’ presi il primier salto.

Читать далее

GÜLMƏLİ ŞEİRLƏR. «AZƏRBAYCAN» ŞEİRİNİ MİSRA-MİSRA OXUYAQ… III

“Bu yerlərdə limon sarı”

Başqa yerlərdə limon sarı olmur? Buranın mağazalarında müxtəlif ölkələrdən gətirilmiş limon satılır. Sarıdan başqa ayrı rəngdə olanını görməmişəm…
“Əyir, salır budaqları”

Limon tək halda işlədilib, tək limon isə budaqları əyib sala bilməz. Əgər limon, salyanlıların dediyi kimi, pıtraq kimi gətiribsə, hə, onda əyər…
Dağlarının dümağ qarı
Yaranmışdır qarlı qışdan”

Başa düşdünüz? Bunu “dahi” adlandırılan adam yazır. “Dümağ qar qarlı qışdan yaranıb”… Bu misraları oxuyanda azərbaycanlı gərək başına ikiəlli qapaz sala, çünki biz öz dilimizi belə cəfəng nümunələrlə öyrənirik.
“Bir səngərdir yaranışdan.”

“Dümağ qar” səngərdir? Əsgər qarı eşələyib girir yaranan deşiyə?

“Lənkəranın gülü rəng-rəng,
Yurdumuzun qızları tək.”

Güllər təkcə Lənkəranda “rəng-rəng” olur? Bəs qızlar necə “rəng-rəng” olurlar? Yəni qızların ağı, qarası olur? Bu nə bənzətmədir?
“Dəmlə çayı, tök ver görək,
Anamın dilbər gəlini!”

Bir misra əvvəl Lənkəranın gülünü tərənnüm edirdi, indi çay gətizdirir. Beşinci misra isə, bazar dili ilə, yəni Səməd Vurğunun öz dili ilə desək, bombadır:
“Yadlara açma əlini.”

Bu misrların beşliyin əvvəki dörd misrası ilə hər hansı əlaqəsi var? Azəaycanlını bu misraların ritmi  aldadır: “anamın dilbər gəlini, dammadurum, dammadurum…”

Aşağıdakı beşlik indinin naviqatoru kimi səslənir, Qazaxdan Kəpəzə atlı marşrutdur.
Min Qazaxda köhlən ata,
Yalmanına yata-yata,
At qan tərə bata-bata,
Göy yaylaqlar belinə qalx…

Yaylağın beli? Mən yaylaq görməmişəm, Salyanda yay olur, yaylaq olmur. Ona görə “yaylağın beli” ifadəsi mənə qəribə gəlir.
Kəpəz dağdan Göy gölə bax!..
Belə çıxır ki, müəllif “Yaylağın belinə” desə də, turisti dağın başına qaldırır.

Yazıq at…


“Ey azad gün, azad insan,
Doyunca iç bu bahardan!

Bu şeir 1936-cı ildə yazılıb, yəni Azərbaycanda, bütün Sovet İttiqfaqında olduğu kimi ya da daha güclü irtica tüğyan edirdi, çünki Stalinin Azərbaycanda özündən də qəddar adamyeyən valisi vardı – Bağırov! Rəhmətliyin oğlu, bir qram vicdanın olaydı, sən azad insanı harda görürdün?
Bizim xalı-xalçalardan
Sal çinarlar kölgəsinə,
Alqış günəş ölkəsinə!

Doyunca yavan çörəyə tamarzı insanlar “çinar kölgəsinə xalı-xalça” salsınlar? Ən yaxşı adamlarının güllələndiyi, uzaq sürgünlərə, gedər-gəlməzə göndərildiyi ölkəni “günəş ölkəsi” adlandırmağa necə dilin gəlib? Orden, şöhrət, firavan həyat sənə insanlığı tamam unutdurub…

“Bir dön bizım Bakıya bax”

Bunu kimə deyir? Turistə? Hardan dönməlidir?
Buruqları hayqıraraq
Nərə salır boz çöllərə,
İşıqlanır hər dağ, dərə.

Buyruq hayqırmaz! Və sən Bakı buruqlarını deyirsənsə, onlar “boz çöllərə” necə “nərə salar”? Nərə salınır ya çəkilir?  Bakı buruqlarının hayqırmağı ilə “hər dağ-dərə” necə işıqlanır?
“Nazlandıqca sərin külək
Sahillərə sinə gərək”

Sahillərə necə sinə gərmək olar? Sinəni üstünə gələn şeyə gərərsən. Sahilə necə?
Bizim Bakı – bizim ürək!
İşıqdadır qüvvət sözü,
Səhərlərin ülkər gözü.

Başa düşdünüz? “işıqdadır qüvvət sözü” – işıq qüvvədir ya qüvvə sözüdür? İşıq səhərlərin “ulduz gözü” olur? Axşamların desəydi, dərd yarı idi. Axı səhərlər işıqları söndürürlər, səhərə nə göz…
“Gözəl Vətən! O gün ki, sən
Al bayraqlı bir səhərdən
İlham aldın…yarandım mən.”

Bu misra da dolaşıqdır. Sovet Azərbaycanı Rusiyanın 11-ci ordusu 19120-ci ilin aprelində al bayraqlarla Bakıya girib milli hökuməti devirəndə yaranıb. Səməd Vurğun isə 1906-cı ildə yaranıb. Həm də Vətən al bayraqdan ilham alanda yox, dədəsi anasını zad eləyəndə…

Ya ayrı cür olub? Bəlkə Şaumyan da bu işə qarışıb?
Mən məktəbdə oxuyanda şeir belə bitirdi: “Partiynın eşqilə sən, Güləcəksən hər bir zaman, Azərbaycan, Azərbaycan!”. Orijinalda isə “Stalinin eşqilə sən” olub. Təəssüf ki, məndə orijinal yoxdur. Ancaq 1939-cu ildə Moskvada çıxmış “Azərbaycan poeziyasının antologiyası”nda bu şeir Adelina Adalisin ttərcüməsində var.

Можно ли гордость у мира украсть? — Никогда!
Здесь дыханье мое, здесь мой хлеб и вода!

Предо мной распахнуты все города…

Сталин-джан. Навсегда в сыновья тебе дан,

Азербайджан, Азербайджан!

Kumirlərini mənə göstər, sənin necə millət olduğunu deyim…

Belə atalar sözü, aforizim yoxdur. Mənim improvuzəmdir. Azərbaycan xalqının kumirlərini mən tanıyıram, çünki mən özüm də bu xalqdanam. Kumirlər: Lenin, Stalin, Bağırov, Heydər Əliyev, Səddam Hüseyn, İmam Əli və bütün başqa imamlar, Ərdoğan, Xomeyni və başqa yüz əlli-iki yüz ayatolla..

Və, əlbəttə, Səməd Vurqun…

 

09. 08. 2026, Samara

GÜLMƏLİ ŞEİRLƏR. «AZƏRBAYCAN» ŞEİRİNİ MİSRA-MİSRA OXUYAQ… II


Mən bir uşaq, sən bir ana,
Odur ki, bağlıyam sana:


“Hansı səmtə, hansı yana
Hey uçsam da yuvam sənsən,
Elim, günüm, obam sənsən!”

Gördünüzmü nən deyəndir? Deyir ki, “elim sənsən”. Yəni ki, Azərbaycan eldir. Bir tərəfdən də deyir ki, “El bilir ki, sən mənimsən”. Yəni Azərbaycan bilir ki, Azərbaycan mənimdir…

“Fəqət səndən gen düşəndə,
Ayrılıq məndən düşəndə”

Birinci misranı başa düşdük. “Səndən ayrı düşəndə, aralı düşəndə”. Bəs ikinci misranı necə başa düşək? Mənə elə gəlir ki, baş sındırmaq lazım deyil, çünki bu misranın heç bir mənsası yoxdur, “gen”i “dən”lə qafiyələndirmək üçün qondarılıb. Sonrakı misra da cəfəngdir: “Saçlarıma dən düşəndə”. Sürgündə, türmədə olub? Bunu Cavid həbsdən qayıdıb yazsaydı…

“Boğar aylar, illər məni,
Qınamasın ellər məni.”

İllərlə ayrı düşüb vətəndən? Haçan? İllər onu necə boğub? “Ellər”? “El” – Azərbaycandırsa, bəs “ellər” nədir?

“Dağlarının başı qardır,
Ağ örpəyın buludlardır.”

Dağların qarı heç ərimir? Dağların başında qarın olması yalnız Azərbaycana xasdır? Buludlar həmişə ağ olur?
“Böyük bir keçmişin vardır”

Nə boyda keçmişi var? Yaxşı olardı ki, konkretləşdirəydi…
“Bilinməyir yaşın sənin”

Hardan bilinər, bizdə tarix elmi yoxdur, tarixçi yoxdur, nağılçılar var, başda oturanlar necə buyururlarsa, tarixi elə də qondarırlar…
“Nələr çəkmiş başın sənin.”

Nələr çəkib Azərbaycanın başı? Bu, çox mücərrəd söhbətdir. Konkret deyədin ki, Azərbaycan insanının başına nələr gəlib. Azərbaycan insanının başına Bağırovların nələr gətirdiyini Səməd Vurğun öz gözləri ilə görürdü…

“Sıra dağlar, gen dərələr…”

Azərbaycan dərələrinin hamısı gendir? Niyə?
“Ürək açan mənzərələr…”

Hörmətli oxucu, şair sənə nə təsvir verdi ki, ürəyini açsın? Dedi ki, dərələr gendir. Vəssalam.

“Ceyran qaçar, cüyür mələr…”

Təbiət gözəlliyinin təsviri budur? Bəs cüyür qaçmır? Ceyran mələmir? Heyvanın qaçmağında qeyri-adi nə var? Bir də ki, ceyran, cüyür Azərbaycanın çox az hissəsində olur. Özü də qoruqlarda çoxaldılır. Əhali, xalq, yəni el belə yerlərə buraxılmır, Azərbaycana haqlı olaraq “sən mənimsən” deyən cənablar isə elə yerlərdə ceyranı, cüyürü  vururlar… Səməd Vurğun özü də ceyran ovunu sevirmiş. Onu açıq maşında itlərlə ova gedən salyanlıların söhbətini eşitmişəm…
“Nə çoxdur oylağın sənin!
Aranın, yaylağın sənin.”

Elə bil ki, Azərbaycana ayrı yerdən turist kimi gəlib. “Nə çoxdur oylağın… Aranın, yaylağın…”

“Keç bu dağdan, bu arandan”

Hansı dağdan? Hansı arandan? Dağ çoxdur. Aran da?
“Astaradan, Lənkərandan.”

Astaradan necə keçək? Hara? Tankla, top-tüfənglə yaraq sərhədi?
“Afrikadan, Hindistandan
Qonaq gəlir bizə quşlar,
Zülm əlindən qurtulmuşlar…”

Bunu cavan nəslin nümayəndələrinə izah etmək lazımdır. Səməd Vurğun deyir ki, Afrikada, Hindistanda müstəmləkəçilərdən, yerli diktatorların əindən qurtaran üsyançılar, inqilabçılar “zülm əlindən qurtarıb” bizə gəlirlər. “Bizə”ni, əlbəttə, yalan deyir. Çünki Afrikadan, Hindistandan gələn əsasən Moskvaya gəlirdi, Azərbaycana yox. Və həmin 30-cu illərdə sovet hökuməti, Stalin, Beriya, Bağırov öz xalqlarına hər hansı müstəmləkəçidən, işğalçıdan çox zülm edirdilər, minlərlə insan şərlənib tutulur, zirzəmilərdə məhkəməsiz güllələnir ya da Sibirə, uzaq Şimala sürgünə göndərilirdi…

08. 08. 26, Samara

ardı var

«ДЕЛО» ШИРВАНА КЕРИМОВА. «ФРАНЦ ФЕРДИНАНД ЖИВ! ПЕРВАЯ МИРОВАЯ БЫЛА ОШИБКОЙ!»

Много лет назад я слышал одну забавную историю, возможно, анекдот, но чрезвычайно поучительный.

В одной из западных стран был проведен конкурс на написание самого короткого и сенсационного газетного заголовка. Победителем стал вот этот: «Франц Фердинанд жив! Первая Мировая война была ошибкой!»

Официального документа о лишении Ширвана Керимова российского гражданства я не видел, оно вроде и не было нигде не опубликовано. Нам знакомы только безапелляционные интерпретации и фантазии местных журналистов, среди которых выделяются Коммерсантъ, федеральный Регнум и кое-какие праздношатающиеся блогеры.  В качестве основной причины принятого в отношении Ширвана Керимова они называют его участие в проекте Британского совета. (Сделав небольшое отступление, скажу, что лишение гражданства для человека, который большую часть жизни провел в России, армейску службу проходил здесь в секретных войсках, здесь получил второе высшее образование, стал юристом, здесь родились его дети, один из которых трагически погиб в пятнадцать лет — это гораздо больше, чем лишение паспорта. Это как под бомбежку попасть – ты жив остался, но всё и всех потерял, безвозвратно и  невосстановимо погибло все, что составляло твою жизнь… Ты теперь ничей гражданин, ты житель Газы… Но стоит сказать, что Ширван Керимов держится не только мужественно, но и достойно. После обнародования рокового решения он ни единым словом публично не высказался. Одно только это должно было вызвать уважение даже у тех, кто по каким-то причинам несказанно рад тому, что случилось с ним. И продолжают неуклюжие, постыдные попытки очернить, шельмовать. Пишут, что он имел «сотни фирм», «все областные чиновники находились у него на зарплате» и т.д.) Теперь вернемся к Британскому совету: а был ли он? Время от времени в советской, а  теперь и российской истории фраза из романа Горького «Жизнь Клима Самгина» вновь становится актуальной. Печально актуальной: «А был ли мальчик?»

Британский совет вообще-то был, но в качестве только организатора. Проект, в рамках которого состоялась поездка Ширвана Керимова, был вовсе не британским, о совместным: России и Еврокомиссии. Финансировался проект тоже Еврокомиссией и «назывался Этнические меньшинства и доступ к правосудию в Российской Федерации». В Интернете, если хорошо искать, кое-что по этой истории найдется. «Партнеры: МВД Великобритании, МВД России, а также российские региональные НКО (например, «Центр межнационального сотрудничества» в Москве, правозащитная организация «Рома-Урал» в Екатеринбурге и др.).

 Финансирование: Проект полностью финансировался Европейской комиссией (Европейским союзом) в рамках Европейской инициативы за демократию и права человека (EIDHR).»

Но есть и документы, официальные и первоисточники, которые железно подтвердят абсурдность всяких подозрений относительно Ширвана Керимова. С одним из них я познакомился. Вот он:

«Администрация Президента

Российской Федерации

Управление Президента

Российской Федерации по работе с обращениями граждан и организаций

По обращению на имя президента РФ В.В. Путина Репки А.А. по вопросу проведения проверки деятельности должностных лиц Администрации Губернатора Самарской области сообщаем следующее.

В ходе рассмотрения обращения проведена проверка деятельности руководителя департамента по связям с общественностью и экспертной деятельности Администрации Губернатора Самарской области Холина Д.В. и руководителя управления национальной и конфессиональной политики департамента мониторинга общественного мнения Администрации Губернатора Самарской области Осиповой Н.П. в части доводов изложенных заявителем.

В ходе рассмотрения обращения проведена проверка деятельности руководителя департамента по связям с общественностью и экспертной деятельности Администрации Губернатора Самарской области Холина Д.В. и руководителя управления национальной и конфессиональной политики департамента мониторинга общественного мнения Администрации Губернатора Самарской области Осиповой Н.П. в части доводов, изложенных заявителем.

Относительно п.1 обращения о российско-британском проекте «Этнические

меньшинства и доступ к правосудию» (далее — проект) установлено следующее.

Данный проект реализовывался в период с 2003 по 2005 гт. в Москве, Самаре, Краснодаре, Екатеринбурге при поддержке Министерства регионального развития Российской Федерации, Министерства иностранных дел Российской Федерации, Министерства внутренних дел Российской Федерации в соответствии с соглашениями о сотрудничестве Российской Федерации и Европейского Союза в области прав человека (проект EIDHP NºB7-701/2002/53945/RX/070).

Реализация проекта носила предельно открытый характер: цели, задачи и ход

реализации проекта были освещены в самарских средствах массовой информации.

Относительно п. 2 обращения сообщаем следующее.

Информация о втягивании национально-культурных объединений политику, в сферу правозащитных организаций с британским финансированием не подтвердилась.

Относительно п. 3 обращения сообщаем следующее. Информация об организации преследования руководителей национальных общественных организаций коренных народов Самарской области, авторов обращения с жалобой в 2007 году к Губернатору Самарской области не подтвердилась.

Относительно п.4 обращения сообщаем следующее. Информация о наличии представителей 5-й колонны, которые были внедрены иностранными разведками в государственные органы власти, также не подтвердилась.

Деятельность вышеуказанных руководителей организована в соответствии с законодательством Российской Федерации и их должностными регламентами.

Сведения о наличии противоправных действий в их профессиональной деятельности не подтвердились.

Первый вице-губернатор — председатель Правительства

Самарской области

А.П.Нефедов»

Оказывается, две, кажется, поездки, в которых принимали участие представители Самары, вызвали дикую зависть у тех, кто, возможно, посчитал себя незаслуженно обделенным, вероломно отцепленным от лондонского поезда. И они годами писали жалобы, (некоторые называли свои доносы «криком души»), обвиняя тех, кому выпало счастье съездить в Лондон, в незаконном обогащении, и, конечно, в работе на британские спецслужбы. Они не мелочились, писали непосредственно президенту России. И вот ответ от официального лица.

Какое-то время, думаю, лондонская поездка для ее участников, особенно для тех, кто впервые выезжал заграницы, к тому же в такой легендарный европейский город, как Лондон, была самым приятным воспоминанием, потом это воспоминание, как это со всеми происходит, стало напоминать сон – тоже приятный, милый. Никто, наверное, не мог подумать, что она, эта самая поездка, станет кошмаром, разрушительной силой многотонной бомбы…

На этом фото участники первой поездки россиян в Лондон. (Была и вторая, но с другими участниками) Ширван Керимов на втором ряду третий слева. Впрочем особо проницательные граждане и без всяких уточнений могли распознать «английского шпиона»…

 

Хейрулла Хаял, журналист

08. 08. 2026, Самара

GÜLMƏLİ ŞEİRLƏR. «AZƏRBAYCAN» ŞEİRİNİ MİSRA-MİSRA OXUYAQ… I

Mən Azərbaycan dilini ana dili sayan, Azərbaycan dilində təhsil almış ya alan və Azərbaycan dilini kamil bildiklərinə əmin olan hər kəsə təklif edirəm ki, Səməd Vurğunun “Azərbaycan” şeirini asudə vaxtlarında dönö-dönə və fövqəladə diqqətlə oxusunlar. Əvvəl bütöv şeiri, sonra hər misranı ayrıca.

 

“Çox keçmişəm bu dağlardan”

Siz məktəbdə bu şeiri keçəndə, sonralar oxuyanda ya eşidəndə fikirləşmisinizmi şair hansı dağları deyir? “Bu” – işarə əvəzliyidir. Bu kitab, bu ev, bu qız, bu şəhər. ”Bu” əvəzliyi tələb edir ki, şair əvvəlcədən obyektin ya predmetin adını çəksin, ya da sonradan. Səməd Vurğun demir ki, hansı dağlardan keçib, Azərbaycanda isə dağ bir deyil, iki deyil…

“Dağlardan keçmişəm” azərbaycancadır? Azərbaycan dilində dağ aşılır. Çay keçilir.

“Durna gözlü bulaqlardan”. “Keçmişəm” feli bu misraya da aiddir. Dağdan keçmişəm, bulaqlardan keçmişəm. Necə? Bulaqdan necə keçmək olar? Harasından? Bəlkə hoppanıb üstündən aşıb?

Eşitmişəm uzaqlardan
Sakit axan arazları.

Uzaqlardn – yəni hardan? Azərbaycan çaylarını şair hansı uzaqlardan eşidib? Sibir sürgünündən? Kremldən? Moskvanın elit Metropol mehmanxanasından? Birinci iki misra ilə birlikdə bu iki misra Azərbaycan haqqında nə isə deyirmi? Yəni siz burda Azərbaycanı görürsünüzmü?

“Sınamışam dostu, yarı”.

Şeir beşliklərlə yazılıb. Baxın, bu beşliyin misraları arasında üzvi əlaqə varmı? Çayların səsinə qulaq asıb, dostu-yarı sınayıb… Yaxşı, deyək ki, dostu sınayıb. Bəs yarı necə? Yarına deyib ki, Moskvaya ezamiyyətə gedirəm, getməyib, gecə yarısı öz açarları ilə qapını açıb girb evə ki, yarını oynaşı ilə tutsun?

Bunun “dağlardan keçməyə nə dəxli var”?

2-ci bənd

“El bilir ki, sən mənimsən”

Bu misra tam absurddur. “El” – bu elə Azərbaycan deyilmi? “El”siz ölkə ola bilərmi? Yox, ola bilməz. Əslində şair deyir: “Azərbaycan bilir ki, Azərbaycan mənimdir”. “El bilir ki, sən mənimsən” yalnız bir nəfərin dilində rasional səslənər və reallığı əks etdirər, o insan İlham Əliyevdir. Yəni İlham Əliyev desə ki, “El bilir ki, sən mənimsən”, oxucu üçün hər şey aydın olacaq, Əliyevin dilində “el” – ölkə deyil, “el” – kütlədir və kütlə bilir ki, Azərbaycan kimindir…

“Yurdum, yuvam, məskənimsən”

Şeirdə sadalanan sözlər ən azı nüanslarla fərqlənməlidir, yoxsa bir söz yerinə üç sözün işlənməyi ancaq misra doldurmaq kimi başa düşülür. Yurdumsan, məskənimsən? Yurd elə məskən deyil?

“Anam, doğma vətənimsən”.

“Doğma vətən” – absurd ifadədir, vətənin ögeyi olur? Rusca “rodnaya rodina” deyənə gülərlər. Ölkəyə doğma demək olar. Vətən – elə doğma ölkə deməkdir. Və Səməd Vurğunun felinə uyan azərbaycanlılar az qala yüz ildir ki, bu absurd “doğma vətən” ifadəsini saqqız kimi çeynəyirlər…

“Ayrılarmı könül candan”

İndi gəlin görək kim (ya nə) könüldür, kim (ya nə) candır. Səməd Vurğun könüldür ya can? Bəlkə Azərbaycan könüldür? Hə? Baş tapdınız?

Molla sarsaqladığını başa düşəndə tez fatihə verdiyi ki, Səməd Vurğun da bu absur bəndi “Azərbaycan, Azərbaycan” deməklə bitirir…

 

(ardı var)

07. 08. 2026, Samara

NURMƏHƏMMƏDLƏ ELXANIN MƏNİ İŞIĞA ÇAXARMAQLARI

  dastan

Bu əhvalat şeirə çəkilə gərək,
Yarı qoşma ola, yarı da qəzəl.

Xanəndələr onu əzbərləyərək,
Toyda oxuyalar şirin və gözəl.

 

Günlərin bir günü gecə keçəndə,
Söndü mənzilimin işığı birdən.

Kor kimi dolaşdım zülmət içində,

Xəsarət də aldım bir neçə yerdən.

 

İlan vuran yatı, yatammadım mən,
Fikir yordusa da səhərə qədər.

Nəhayət ki, günəş pəncərələrdən,

Yaydı mənzilimə qızıl zırrələr.

 

Qapım da döyüldü elə bu zaman,
Açıb kimi gördüm? – Nurməhəmmədi!

Soruşdum ki, xəbər tutmusan hardan,
“Mirzə, kəşfiyyatım işləyir,” – dedi.

 

O bu işin üstə gəlməmişdi tək
Yanında diplomlu mühəndis də  var.

Elxan Quliyevi çox insan gərək,
Tanısın, ya indən belə tanıyar.

 

Stulu stolun qoyub üstünə,
Məhəmməd girişdi işə dinmədən.

Hər xətti yoxladı o, dönə-dönə,

İslandı əynində köynəyi tərdən.

 

Yalan olmasın, iş çəkdi dörd saat,
Əlbəyaxa döyüş sanki gedirdi,

Cərəyan üç dəfə azı vursa da,

Qorxuda bilmədi o, Məhəmmədi.

 

Elxansa Rüstəm-Zal kimi dayanıb,
Yapışıb stoldan, ciddi dayaqdır.

Pompey əsgərini yəqin o anıb,

Postda etibarlı, həm də sayıqdır.

 

Nəhayət, mənzilin yandı işığı,
Məhəmməd alnının sildi tərini.

Müzəffər əsgər tək düşdü aşağı,
Mən də yaxın gəlib sıxdım əlini.

 

Sonra yanımızı yerə basaraq,
Sevincdən göz yaşı axıtdıq da biz.

Əllərin var olsun, usta, üzün ağ,

Qalmasın dünyada heç kim işıqsız!

 

06. 08. 2026, Samara

 

«HƏMİŞƏ BİRİNCİ SİNİFDƏSƏN SƏN…»

               Salmanın xatirəsinə

Həmişə birinci sinifdəsən sən,
Dərsdə birinciydin, tərbiyədə də.

Sonbeşik olsan da, birinci gedən,

Döndü ilk tətilin əbədiyyətə.


İllərlə divardan asılı çantan
Ananı ağlatdı gözü sataşcaq.
Övlad böyütməkdə nə var ki, çətin,
Övlad itkisidir ən ağır sınaq.

 

05. 08. 2026, Samara

«ДЕЛО» ШИРВАНА КЕРИМОВА: КОММЕРСАНТЪ ВРЕТ И НЕ КРАСНЕЕТ…

В этом доме на рабочей окраине жил Ширван Керимов. Ездил на «Ниве»… Теперь, оказывается, чуть ли не вся область находилась под его контролем…

Газета Алишера Усманова «Коммерсантъ», а вслед за ней и другие СМИ Самарской области сообщают о  распоряжении губернатора В. Федорищева,

«…согласно которому досрочно прекращены полномочия члена региональной Общественной палаты шестого состава Ширвана Керимова, известного в качестве главы «Лиги азербайджанцев Самарской области».  Дальше газета уже от себя напоминая о лишении Ширвана Керимова гражданства России, пишет, что «С ноября 2023 года по август 2025 года он участ вовал в проекте «Этнические меньшинства и доступ к правосудию», реализуемом британской организацией «Британский совет» (признана нежелательной на территории РФ) при финансировании Европейской комиссии.»

Не думаю, что Коммерсантъ страдает приобретенным слабоумием. Думаю, что он преднамеренно врет. Сам Коммерсантъ, как и другие СМИ области и города, в середине июля называли совсем другую дату участия Ш. Керимова в Британском проекте. Она была точная и правдивая: 2004-2005 гг. Откуда появилась эта новая дата? Чтобы пришить дело Ширвану Керимову об участии в нежелательной организации? Британский совет еще в январе 2008 года закрыл свои региональные отделения. Сотрудничество с Самарской областью, думаю, прекратилась еще раньше, скорее всего в том же 2005 году или годом позже. То есть, Ширван Керимов не то что в 2025 году, даже пятнадцать лет раньше не мог принимать никакого участия в проекте. А репрессии со стороны российских властей против Британского совета, я тоже напоминаю, стали на самом деле ответом на высылку в 2018 году сразу 23  российских дипломатов из Лондона, что в свою очередь было связано с делом Скрипаля. То есть и Британский совет был наказан не за собственные какие-то грехи. А за действия министерства иностранных дел своей страны. Ширван Керимов тут вовсе не при чем. Человека в 2004 году в Самаре включили в состав большой делегации, в которой были по меньшей мере трое высокопоставленных офицера МВД, один или двое из которых впоследствии стали генералами. А рядовой участник поездки, начинающий адвокат и начинающий общественный деятель Ширван Керимов спустя двадцать два года объявляется шпионом. Где справедливость? Хотя бы логика, где она?

Дальше газета Алишера Коммерсантъ вновь от себя пишет: « В общественном совете при ГУ МВД России по Самарской области он лоббировал интересы выходцев из Азербайджана.»

Хотелось бы газета, считающая себя самой информированной и самой крутой, подробно объяснила, как Ширван Керимов лоббировал интересы своих соплеменников. Хотелось бы она приводила примеры – конкретные, доказанные. Перед кем лоббировал? У него какие ресурсы были для этого? Ведь лоббирование – дело весьма дорогостоящее. Ширван Керимов за эти интересы платил? Кому? Сколько?

Я сам несколько раз в качестве журналиста бывал на заседаниях Общественного совета. Там никогда конкретно азербайджанцев или таджиков не обсуждали. Обсуждали вопросы, связанные с миграцией, с легализацией, адаптацией мигрантов, с рабочими местами и т. д. В качества члена Совета он неоднократно дежурил в Общественной приемной ГУВД в паре с ответственным сотрудником областного управления и принимал граждан. Не своих соплеменников, просто граждан.

Если он оказывал юридическую помощь выходцам из Азербайджана, что тут криминального? Вот в Азербайджанском парламенте есть русский депутат Забелин. Разве он не обязан защищать законные права и интересы русских людей, если они нарушаются? Подчеркну, что обязан-то Забелин обязан, но будет ли защищать – не уверен…

Дальше газета миллиардера и лондонского резидента Алишера Усманова  выдвигает более серьезное обвинение: «В 2025 году Ширван Керимов негативно высказался о действиях российской стороны после теракта в «Крокус Сити Холле» в интервью азербайджанскому телевидению.»

Ширван Керимов в 2004 года был начинающий адвокат и начинающий общественник. В 2025 году он уже был опытнейшим юристом и общественным деятелем. Прекрасно знал, как каждое его слово, особенно произнесенные  в такие тяжелые времена, особенно в такие трагические дни, когда случилась трагедия в Крокусе, отзовется. Ни один человек, который более или менее близко знал Ширвана Керимова, не поверит, что  он говорил слова, которые могли быть интерпретированы как оправдание действий террористов, На самом деле в интервью азербайджанскому телеканалу ТВ 1, Ширван Керимов защитил ужесточение миграционных законов, направленных на предотвращение аналогичных актов на территории России.

Что касается, утверждения, что «Ширван Керимов также предпринимал попытки переноса армяно-азербайджанских противоречий на территорию России», это вообще бред.  Не хочу уточнять чей и какого свойства… Дело в  том, что в течение почти двух десятков лет несколько полусумасшедших граждан из числа моих соплеменников, пытаясь добиться расположения чиновников в Баку и с их помощью сместить Ширвана Керимова со своего поста, писали туда разного рода жалобы на него, обвиняя его в недостаточном патриотизме, в том, что он не разрешает самарским азербайджанцам пикетировать губернаторскую резиденцию и другие правительственные здания  в дни Черного января и памяти Ходжалинской трагедии, в том, что он дружит с армянами, принимает участие на их мероприятиях и т. д. Если кому интересно, пусть знакомится с многочисленными интервью Эльмара Расулова, которые в разные годы с разной интенсивностью он раздавал азербайджанским разным СМИ….

Теперь, оказывается, Ширван Керимов вел неизвестную войну с самарскими армянами. Интересно, сами самарские армяне что-либо об этом знали? Хирург, который оказался его хорошим знакомым и меня оперировал минувшей зимой, точно об этом ничего не знал. Иначе мне был бы… как бы мягко это сказать… ну, плохо…

 

Хейрулла ХАЯЛ

Член союза журналистов РФ

05.08. 2026, Самара