SABİRƏ NƏZİRƏ: “BEOVULF”UN TƏZƏDƏN ÇEVRİLİB İNGİLİS DİLİNƏ QAYTARILMAĞI

Мар28

2

İ. Əliyev: Nə xəbər var təzə, görkəmli Anar?

            İndi bəs şanlı yazarlar nə yazar?

Anar: Yatmayır indi yazarlar gecələr,
           Həsr edir şəninizə hər biri bir ölməz əsər.

İ. Əliyev: Mövzu seçmək bacarırlar bu yazarlar, görünür,
            Təcili artıraram mən də təqaüdlərini.

            Bu xəbər çox gözəl, istəkli Anar,

            Ədəbiyyatda yeni hansı daha hadisə var?

Anar: Bəli, var, ali komandan, daha bir,
          Amma bu, hadisədən çox üzücü  faciədir…

İ. Əliyev: Nədir, o faciə, gizlətmə, oğul!

           Danış ətraflı bilim mən nə olub!

           Yoluxub bəlkə qəfil virusla,

           Fani dünyamızı tərk etdi Kamal Abdulla?
 

Anar: Yox, Kamal lap buğa tək sağlamdır,
           Mən deyən faciəsə hər cür ölümdən də ağır.          

          Ölkənin arxa çevirmiş biri rəhbərliyinə,
          Çevirib dastanı o, Azəribaycan dilinə.

İ. Əliyev: Hansı dastan?

Anar: İngilis dastanı məşhur “Beovulf”!

          Çevirb almadan icazə…ah… uf…

İ. Əliev: Kim çevirmiş? Nəçidir? Varmı onu bir tanıyan?

Anar: Yaşayır Rusiyada guya bu ünsür çoxdan.

İ. Əliyev: Ünsürün antimillisindənmi?

Anar: Xalisindən. Ötürür düşmənə vacib xəbəri,

         Satmaq istər təzədən erməniyə Kəlbəcəri.

İ. Əliyev: Sübutu varmı fəaliyyətinin?

Anar: Versək işgəncə deyər niyyətini.

İ. Əliyev: Adı haqqında məlumatlar var?

Anar: Adı Xeyrulla, təxəllüssə Xəyal.  

İ. Əliyev: Şübhə yox, antimillidir, bu, adından bilinir!

Anar: Çox fəsadlar törər, əlbəttə, görməsək tədbir.

İ. Əliyev: Boynuna ip keçirib heyvan tək,
                Ünsürü ölkəyə gərək gətirək.

Anar: Bəs nə olsun “Beovulf”?

İ. Əliyev: Ah, o dastan! Ah… uf…

                Bir sürü tərcüməçi tər axıdıb səy eləsin
                Tez çevirsinlər o dastanı yenə ingilisə!

28. 03. 2021, Samara

КАКОЕ ОТНОШЕНИЕ ИМЕЛ ЕГИШЕ ЧАРЕНЦ К ГОЛУБОЙ МЕЧЕТИ?

Ноя11

Я ЭТОТ ВОПРОС ЗАДАЛ ИСКУССТВЕННОМУ ИНТЕЛЛЕКТУ. ВОТ ЕГО ОТВЕТ:
Великий армянский поэт Егише Чаренц сыграл ключевую роль в спасении Голубой мечети от сноса в 1930-х годах, когда в СССР массово разрушались религиозные сооружения. Используя свой авторитет, он добился того, чтобы власти признали комплекс выдающимся архитектурным памятником и передали его под охрану государства. [1, 2]
Как поэту удалось спасти памятник
  • Защита от антирелигиозной кампании. В 1920-х годах мечеть закрыли для богослужений, и над ней нависла угроза уничтожения в рамках борьбы с религией и реконструкции города. Чаренц вместе с другими представителями армянской интеллигенции активно выступил против разрушения здания. 
  • Аргумент культурной ценности. Поэт настаивал, что вне зависимости от религиозного назначения комплекс представляет собой шедевр зодчества. Сам Чаренц искренне восхищался персидской культурой и называл мечеть «Голубым бриллиантом» Еревана. 
  • Превращение в музей. Чтобы обезопасить здание от сноса, по инициативе Чаренца и его единомышленников мечеть перепрофилировали в светское учреждение. С 1930-х годов в её стенах разместились Музей естествознания и Музей истории Еревана, а под главным куполом позже открыли планетарий. 

Место встреч интеллигенции
  • Творческий клуб в саду. В советские годы тенистый внутренний двор мечети с чайханой стал неформальным центром притяжения для деятелей искусства. Сам Егише Чаренц был здесь частым гостем. 
  • Знаменитые посетители. Вместе с Чаренцем здесь регулярно бывали художник Мартирос Сарьян и писатель Аксель Бакунц. Сюда также приводили именитых гостей столицы, среди которых были Осип Мандельштам, Андрей Белый и Уильям Сароян. 

Увековечивание памяти в наши дни
  • Признание заслуг. Вклад Чаренца высоко ценится как в Армении, так и в Иране, при поддержке которого мечеть была отреставрирована и вновь открыта в 1990-х годах.
  • Зал имени Чаренца. В ноябре 2026 года торжественный зал комплекса Голубой мечети был официально назван в честь Егише Чаренца. На церемонии открытия мемориальной таблички присутствовал вице-президент Ирана Сейед Хамид Пурмохаммади, а также было объявлено о планах установить в зале бюст поэта.
  • Имя Егише Чаренца присвоено торжественному (церемониальному) залу комплекса Голубой мечети в Ереване. 
    Это помещение не является главным молельным залом для совершения намаза — оно используется как зал заседаний и культурных мероприятий. Церемония открытия именной таблички прошла 10 ноября 2026 года при участии вице-президента Ирана Сейеда Хамида Пурмохаммади и была приурочена к презентации первого полного перевода поэмы Фирдоуси «Шахнаме» на армянский язык.

SƏKKİZ YAŞLI KƏRBƏLAYI XƏDİCƏLƏRƏ NƏ «DƏRS TƏDRİS» EDİLİR VƏ KİM O «DƏRSLƏRİ TƏDRİS» EDİR?

Ноя11

Mərhum Şahin Həsənlinin yas yerində yazılmış bir çıxışına qulaq asdım. Çıxış əsasən Zəhraya həsr edilib. Onun bir hissəsini olduğu kimi yazmağa çalışdım.

++++++++++++++++++

analarımız bizdən qaçan gün anamız Zəhra bizə tərəf gələcək 

Çünki diyiblər Zəhra onu sevənlərin anasıdır

Anamız Zəhra  bizə tərəf gələcək

Bizən nicat verməyə gələcək

ən həssas məqamıdır qiyamətin

ay insanlar gözüzü aşağı salın peyğəmmərin  qızı Zəhra gəlir

insannar ixtiyarsiz gözzərini aşağa salacaqlar

Zəhra gələcək Hüsenin qannı köynəyin əlində tutub

diyillər Zəhra elə yanığlı ağlayacq balası Hüseynə

Məhşər hamsı ağlıyacaq

peyğəmmərər ağlayacaq

zəhranın səsinə səs verəcəklər

Birdən deyəcəklər  daxil ol cənnətə

Xanım gedəcəy … bax, belə yazıllar: arxaya baxa-baxa…

Allahdan nida gəlir: niyə daxil olmursan?

 İssiyirəm məhşər əhli məni tanısın

Nə istəyirsən, verim

Ərz eləyər: Məni sevənlər, Hüseyni sevənlər getməsə, mən də getmərəm, darıxaram cənnətdə….»

++++++++++++=

Bilməyənlərə xatırladıram ki, Şahin Həsənli diplomlu mühəndis olub, politexnik institutun maşınqayırma fakultəsini bitirib.Ancaq bir gün də ixtisası üzrə işləməyib.

Vikipediyada oxuyuruq: “müstəqil şəkildə dini mütaliə ilə məşğul olub, dini mövzularda dərs tədris edib. Xüsusilə Əqaid, fəlsəfə, əxlaq, təfsir dərslərini tədris edib.”

Youtube-dakı çoxsaylı videolarda səkkiz yaşlı Kərbəlayı Xədicəni görənlər və “hicab təhsilə mane olmur” şüarını xorla səsləndirənlər düşünsünlər: səkkiz yaşlı kərbəlayı xədicələrə “dərs tədris” edənlərin savadlısı Hacı Şahindirsə, bu uşaqların başlarının nə ilə doldurulduğunu təsəvvür etmək olar.

Zəhra yetmiş min mələyin əhatəsində gəlir… Məhşərdir, qiyamətdir… Bunu Hacı Şahin hardan bilir? Hansı kitabdan oxuyub? Kim yazıb o kitabı? Niyə yetmiş min? Mələklər kiidirlər, arvaddırlar?

“Diyillər…” Kim deyir? Kim bu cəfəngiyyatı deyir? Qurandan sonra sizin Allahınız kitab göndərib? Yox! Bəs hardan bilirsiniz ki, Allah Zəhra ilə şəxsən danışıb ya danışacaq?

Şahin Həsənli rusca təhsil alıb, maşınqayırma fakultəsini bitirib. Sonra hələ ikinci taəhsil də alıb – BDU-nun tarix fakultəsini də bitirib – mən bunu saymıram… Ancaq maşınqayırma ciddi fakultədir. Onun məzunu danışdığı bu cəfəngiyyata özü inanırdısa, deməli, sağlığına deyirəm, sağlamlığında, yəni əqli sağlamlığında ciddi problemi olub. Yox, əgər danışdığna inanmırdısa, deməli, auditoriyasını dolayırmış. İkinci variant mənə daha xoş gəlir. Bizim vəhşi xalqı, belə cəfəng rəvayətlərə göz yaşı axıdan insanları elə dolasalar yaxşıdır…

Vallah, qulaq asdıqca, mat qalırsan, inana bilmirsən ki, maşınqayırmanı bitirmiş insan bunları ağzına alıb danışa bilər…

Başqa bir məclisdəki çıxışında Şahin Həsənli deyir ki, Zəhra yamaqlı paltarda gəlin gedib, çünki bəy evinə gedəndə bir qadın yaxınlaşıb yardım istəyib, Zəhra gəlinlik paltarını çıxarıb verib, deyib ki, mənə bir yamaqlı don gətirin geyim…

 

 11. 11. 2026, Samara

BAŞIMI BİR TƏHƏR ALDADIN MƏNİM…

Ноя10

Səbəbsiz ağlardı elə ki, uşaq,

Evi götürərdi başına səsi.

Məsləhətlərə güc çatırdı ancaq
Məsləhətlərinsə yoxdu təzəsi.

 

“Başını bir şeylə bunun aldadın,

Tökün qabağıma oyuncaqları.
Qoyun yelləncəyə, yaxşı yellədin,

Yenə də çığırsa, çatlasa bağrı.

 

Bunu boynunuza mindirin ya da,

Çıxıb həndəvərdə at kimi çapın.

Ya alıb qucağa gəzin piyada,

Dərdi var, axtarıb bir əlac tapın…”

 

O uşaq kimiyəm elə indi mən,

Gözümün yaşını axıtmasam da.

Məyusam, özüm də bilmirəm nədən,

Artır ürəyimin sıxıntısı da.

 

Əfsus, oyuncaqlar məni ovutmaz,
Nə də ki, aparıb məni yellədin.
Bilirəm, ürəkdən bu qüssə getməz.

Başımı bir şeylə ancaq aldadın…

 

10. 11. 26, Samara

RUS NƏ DİNİNİZİ, NƏ ADLARINIZI DƏYİŞİB, ONA İŞĞALÇI DEYİRSİNİZ, DİNİNİZİ, DİLİNİZİ, ADLARINZI, ZEHNİYYƏTİNİZİ DƏYİŞƏN ƏRƏBƏ NİYƏ İŞĞALÇI DEMİRSİNİZ?

Ноя8

Facebook-da “Naxçıvanlılar” səhifəsində bir atlının şəkli qoyulub. Şəklin 1892-ci ildə çəkildiyini yazan Babək Rəcəbli davam edir: “Məşhur süvari döyüşçü Əşrəf ağa Kəngərli.Çox qiymətli, əvəzi olmayan fotodur.1892 -ci ildə Naxçıvanda çəkilib.Çünki bu fotoda döyüş atının başında kapor var.Kapor atın başına bağlanan qırmızı rəngli qanovuzdur,atlas parçadır, üzəri toxunub. Kaporlar incə zövqlə toxunur. Kəngərli hərb tarixi olduqca qədimdir”. (Cənab Rəcəbli necə yazıbsa, elə də saxlayıram – savad problemi var…)

“Kapor” sözü məni maraqlandırdı, İnternetdə axtardım. Cavab: “Tarixi: İlk dəfə XIX əsrin əvvəllərində Avropada qadın modasında peyda olmuşdur. O dövrdə kaporlar sərt kənarları olan və lentlə çənə altından bağlanan qadın şlyapaları idi.

Müasir geyimdə: Bu gün kapor tamamilə yenidən dəbə qayıdıb. Müasir kaporlar əsasən trikotajdan, yundan və ya kaşmirdən toxunur. Kapüşona bənzəyir, lakin boyun hissəsi bir az daha uzun və dar olur ki, soyuqdan tam qorusun. Həm idman, həm də klassik üslubla rahat uyğunlaşır.”

Göründüyü ki, kaporun nə atla, nə atın başı ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Azərbaycanlının uydura bildiyini şeytan özü uydura bilməz – bunlar hardan, necə qadın geyimini atın başına bağlayıblar?

İndi şərhlərə baxaq:

Dilşad Kəngərli

Ulu. Babamız. Atamın. Babası. Əşrəf. Ağa. Allah. Atam. Tapdıq. Kəngərli. babamız. Əmirsuvar. Bəyə. Ulu. Babamız. Əşrəf. Ağaya. rəhmət. eləsin

Hikmet İbrahimoglu

Savaşlarda qan töküb qalib olsaqda masalarda uduzduq. Güc birliyimiz oldu əfsuslar olsun ki, fikir söz birliyimiz olmadı. Çöldən və içdən bizi bölüb parçaladılar. Bais olanların Rəbbim min bəlasını versin.

Atilla İsmayıl

Kangar Kengerliler pecheneg qipchag soyludular ve biz Qazaglilarnan yani Qarapapaglarnan eyni soydandilar.Yashasin Turk milletinin sherefli ogullari

Namiq Aliyev

Azərbaycan xalqının tarixində əhəmiyyətli dərəcədə xidmət göstərmiş ŞƏCƏRƏSİNİN öyrənilməsi və tədq

 

Fizzə Məmmədova

Duruşundan, əzmindən, vüqarından böyüklük yağan KİŞİ, Allah qəni qəni rəhmət eləsin.

Və belə cəfəng şərhlərin sayı 58-dir. İndi görək 1892-ci ildə  Əşrəf ağa Gəngərli hansı ordunun süvari dəstəsində xidmət edə bilərdi? Əlbəttə, Rusiya ordusunda! Başqa harda?

Tarixi biliklərim çox zəif olduğundan Süni İntellektə müraciət edirəm. Süni İntellktin verdiyi çox ətraflı məəlumatın kiçik, ancaq çox vacib hissəsi budur:

“Kəngərli Süvariləri (Kəngərli Atlı Dəstəsi)

1828-ci ildə, Naxçıvan xanlığı ləğv edildikdən dərhal sonra Rus-Türkiyə müharibəsi (1828–1829) zamanı Kəngərli süvariləri adlı qeyri-nizami (irrequlyar) hərbi birləşmə yaradıldı.

Komandanlıq: Dəstəyə məşhur polkovnik (sonradan general-mayor) Ehsan Xan Naxçıvanski (Kəngərli) rəhbərlik edirdi. Döyüş meydanında isə süvarilərə onun qohumu Fərəculla bəy Kəngərli başçılıq edirdi.

Geyim və Silahlar: Süvarilərin tünd göy rəngli dik yaxalıqlı xüsusi formaları, uclu papaqları və üzərində yaşıl rəngli parça səkkizguşəli ulduz nişanları var idi. Silah olaraq tüfəng, tapança və xəncərdən istifadə edirdilər.

Müqəddəs Bayraq: Göstərdikləri rəşadətə görə imperator I Nikolay tərəfindən Kəngərli süvarilərinə üzərində dövlət gerbi və imperatorun venzeli olan yaşıl rəngli fəxri bayraq bağışlanmışdı.”

Yəni gəngərlilər rus ordusunun tərkibində dönə-dönə indi qardaş dediyimiz türklərlə vuruşublar. Özü də könüllü  olaraq orduya qoşulublar, çünki Rusiya imperiyası Cənubi Qafqazın və Orta Asiyanın müsəlmanlarını hərbi xidmətdən azad edərək onu vergi ilə əvəz etmişdi…

Yəni atın belindəki bu kişi rus ordusunun könüllüsüdür. Təkrar edirəm ki, Rus çarları müsəlman əhalini hərbi mükəlləfiyyətdən azad etmişdi.

Gəngərlilərin törəmələri ulu babaları ilə fəxr edirlər.

Rus ordusunda general rütbəsi almış azərbaycanlılarla bütün millət fəxr edir.

Sual: onda niyə Rusiyanı işğalçı adlandırırsınız?

Rusiya sizin dininizi dəyişməyib, adlarınızı dəyişməyib, sizi hərbi xidmətə cəlb etməyib, ancaq siz onu işğalçı adlandırırsınız. Rusiya hardan işğalçı oldu?

Ərəblər sizin dininizi dəyişib, adlarınızı dəyişib, dilinizi, həyat tərzinizi, bütün zehniyyətinizi dəyişib, ancaq soz onları işğalçı adlandırmırsınız, əksinə onlara məhəbbətiniz o qədərdir ki, min üç yüz il əvvəl öz aralarındakı davalarda ölənlərinə ilin qırx ya əlli gününü yas tutursunuz?

Sizin ağlınız yerindədir?

 

 08. 11. 2026, Samara

«DEYİNGƏN QOCALIQLA YOLA GETMƏZ CAVANLIQ…»

Ноя7

(bu şeir ilk dəfə 1593-cü ildə çap edilib, müəllifinin Şekspir olduğu indiyəcən şübhə doğurur)

Deyingən qocalıqla yola getməz cavanlıq,

Cavanlıq məzə və həzz, qayğıdır qocalıqsa.

Cavanlıq işıqlı yay, qocalıq – qış, qaranlıq.

Cavanlıq yaz səhəri, qocalıq – qış havası.

 

 

Cavanlıq – hərəkətdə, qocalıq nəfəs dərər,

Cavanlıq çevik və cəld, qocalıqsa şikəstdir.

Cavanlıq qaynar, zirək, qocalıq soyuq, əfəl

Cavanlıq sərbəst, azad, qocalıq – qıpıq, həqir.

 

Qocalıq, nə rəzilsən! Cavanlıq, nə gözəlsən!

Ah, mənim məhəbbətim, mənim sevgim cavandır!

Bax, qocalıq, sevimli çobanı səslərəm mən:

Ləngidin, görürəm, sən, yanıma gəl, amandır.

 

ingiliscədən tərcümə

07. 11. 26, Samara

 +++++++++++++++++++++++++++++++++++

Crabbed age and youth cannot live together:

Youth is full of [pleasance]1, age is full of care;

Youth like summer morn, age like winter weather;

Youth like summer brave, age like winter bare.

 

 

Youth is full of sport, age’s breath is short;

Youth is nimble, age is lame;

Youth is hot and bold, age is weak and cold;

Youth is wild, and age is tame.

 

Age, I do abhor thee; youth, I do adore thee;

O, my love, my love is young!

Age, I do defy thee: O, sweet shepherd, hie thee,

For methinks thou stay’st too long.

İLHAM ƏLİYEV XALQLA İLLƏRDƏN BƏRİ OYNADIĞI «İSLAM OYUNU»NU, DEYƏSƏN, UDUZUR…

Ноя4

Azərbaycanlıların necə and içdiklərini, daha doğrusu, necə and içdiyimizi yaxşı bilirik. İstər Allaha, istər Qurana, istər Ətağanın cəddinə, istər qərib əzizilərin canına and içilsin – bu andların səmimi içildiyinə, and içənin içdiyi anda sadiq qalacağına ancaq sadəlövh insan inanar. Gəlin “Danabaş kəndinin əhvalatları”ndan karvansarada Kərbalayı Cəfərlə Xudayar katda arasındakı səhnələri xatırlayaq.  Xudayar Məmmədhəsən əminin eşşəyini minib gəlib şəhərə, Məmmədhəsən əminin xırda oğlu gəlib eşşəyinin dalınca, özünü sürtür yerə ki, verin eşşəyimi aparım. Kərbəlayı Cəfər deyir ki, “axırı lap naəlac qalıb, getdim bir qaradavoy çağırdım, oğlanı döyə-döyə çıxartdı eşiyə…. Xalqın eşşəyini oğurlayıb gətirmisən qatmısan mənim karvansarama. Niyә? Görək mənnən qəsd-qərəzin var?» Xudayar deyir ki, Məmmədhəsən əmi eşşəyi özü veribdi. Kərbəlayı Cəfər inanmayanda Xudayar katda and içir: «Qurani-münzəl haqqı özü veribdi. Niyə, mən üç yüz evin katdası ola-ola, bir ulaq da tapa bilmirəm, gedirəm oğurluqca özgələrin eşşəyini gətirirəm?»

Qurana içdiyi anddan beş-on dəqiqə keçməmiş Xudayar özgə eşşəyini girov qoyacaq.

«Kərbəlayı Сəfər əmi, mənə bir yeddi manat lazımdı. Gərək hər neсә olmuş olsa, tapıb mənim işimi düzəldəsən.»

Kərbəlayı Сəfər əlüstü cavab verdi:

«Xudayar bəy, peyğəmbər haqqı məndə yoxdu. Olseydi hansı qurumsaq müzayiqə elərdi?»

Xudayar təklif edir ki, eşşəyi girov qoysun. Beş dəqiqə əvvəl peyğəmbərə and içib pulunun olmadığını deyən  “kərbəlayı Сəfər çıxdı eşiyə və bir qədər yubanıb gəldi oturdu və cibindən bir beşlik və iki təklik çıxardıb, qoydu Xudayar bəyin qabağına.”

O vaxtdan biz azərbaycanlılar dəyişmişikmi? Yox! Sözünə sadiq adam, reputasiyalı adam niyə and içməlidir?

Yeri gəlmişkən, karvansara epizodunda biz azərbaycanlıların müsəlmanlığını, yəni bizdə dini əxlaqın və ya ümumiyyətlə əxlaqın yalnız deklarasiya, ritorika olduğunu sübut edən başqa detallar da var. Kərbalayı Cəfərin oğlu çölməkdə yemək gətirib deyir:

«Dadaş bu gün anam əti bir az yandırıb, yeyə bilsəniz yaxşıdır. Bir bax gör.

Kərbəlayı Сəfər qeyznən cavab verdi:

«Ay ananın dədəsinin gorunu ….» Allahü əkbər! Lənət şeytana. Belə də bədbəxtlik olar ki, mən düşmüşəm? Gün olmaz ki, o itin qızı əti yandırmasın, ya pişiyə verməsin.

İndi bilmirəm,  bir vaxt, yəni bir -iki nəsil əvvələcən, öz arvadlarının ata-anasını, bacı-qardaşlarını seksuallaşdırılmış söyüşlərlə söymək azərbaycanlı kişilərin əksəriyyəti üçün norma olub. “Ölülərin gorunu” xüsusi həzzlə söyürdülər. “Ananın ağzını…” bu da şiə söyülərinin hiti sayıla bilərdi… Andlarını yalandan içən müsəlmanlarımız söyüşlərində tam səmimi idilər və hər an bunu sübut etmək üçün hərəkətə keçə bilərdilər: qadının saçını əlinə dolayıb sürümək, yerə yıxıb qol-qabırğasını sındırmaq… “Danabaş kəndinin əhvalatları”nda belə səhnə də var…

Mən azərbaycanlılarda anda qeyri-ciddi münasibəti ona görə xatırladıram ki, prezidentin Qurana içdiyi andı xalqın əksəriyyətinin ciddi qəbul etmədiyini çatdırım. Yəni xalq bilir ki, o, Qurana necə and içir və içdiyi andı necə pozursa, prezident də eynilə o cür and içir və onun içdiyi anda əməl edəcəyini ancaq sarsaq adamlar gözləyə bilərlər..

Yəni İlham Əliyev Azərbaycan xalqı ilə sonu görünməyən İslam oyununa girişmişdi. Bu, idman oyunundan çox qumar oyununa bənzəyirdi. Ancaq uşaqların yalançı qumarına – əsl pul əvəzinə yalançı pul, konfet kağızı ya ayrı vecsiz şey. Hər şey yalançıdır – kartlar da, oynanılan pullar da…

Və prezidentin hər dörd ya beş ildən bir Qurana and içməyi “Groundhog Day” adlı məşhur Amerika filminə də bənzəyirdi ( azərbaycanca adını bilmirəm – “Marmot günü”? “Dağsiçanı günü”?) Xalq beş ya altı ildən bir ayılır, ya da bir gözünü açır, artıq bir neçə dəfə görmüş olduğu şeyi təkrar görür…

İlham Əliyev arxayın idi ki, xalqla oynadığı İslam oyununu udub, udur və həmişə udacaq. Xalq da  saxta kartlarla,yalançı pullarla, konfet kağızı bu qumarı prezident istəyən qədər oynayıb ona uduzmağa hazır idi. Ancaq məlum olur ki, xalqın içində ciddi adamlar var imiş və onlar gözə çarpmadan bu başaldatdı İslam oyununa qoşulublar, tədricən yalançı kartları əsl kartlar əvəz edib, yalançı pullar bir kənara qoyulub, ortaya həqiqi pullar atılıb, böyük pullar… Oyunun bu cür radikal dəyişə biləcəyini gözləməyən prezident başlayıb onu dramatik şəkildə uduzmağa…

Bir məzəli video var. Köhnədir. İlham Əliyev hansısa jurnalistə onun qumarbaz olduğu və həmiş uduzduğu barədə düşmənlərinin yaydığı məlumatların yalan olduğunu deyir və sözünə qüvvət kimi ritorik sual verir: “Mən qumar oynamışamsa, yəni həmişə uduzmuşam? Heç udan vaxtım olmayıb?”

Mən İlham Əliyevin qumar oynayıb-oynamadığını bilmirəm, hamının cavanlıq günahları var, indi İlham Əliyevin necə rəhbər olmağının onun bir vaxt qumar oynayıb-oynamamasl ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Ancaq islamçılarla, müsəlmanlarla münasibətini İlham Əliyev oyun kimi, məhz qumar oyunu kimi qurmuşdu – onun fikrincə, başaldatdı oyun kimi. O özünü elə göstərurdi ki, ölkənin birinci dindarı odur, xalq da özünü elə göstərirdi ki, ona inanır. Çünki xalqın böyük əksəriyyətinin də, bəlkə də xoşbəxtlikdən, dərin inamı yoxdur. Yəqin ki, xoşbəxtlikdən. Ağlı başında olan adam cəhənnəmdə yandırılacağına inanar?

Ancaq ölkədə ciddi azlıq var. Yəni ciddi kişilərdən ibarət azlıq var. Onlar başaldatdı oyunlara yalnız o məqsədlə girirlər ki, oyunun qaydalarını öz istədikləri kimi dəyişsinlər, yəni onu ciddiyə çevirsinlər. Ciddidə bu azlıq güclüdür. Təbliğatda da, təşviqatda da, şantajda da, manipulyasiyada da. Arxasında da güclü maliyyəyə malik islamçı dairələr durub. Onlar zarafat sevmirlər. Onların zarafatı da, sarkazmı da, ironiyası da qorxu yaradır və hətt tük ürpədir. İranda 20-30 avtomobil kranından asılmış ölülər – elə bil ki, balıq qurudulur… Bu, “əhli-beyt” mücahidlərinin estetikasıdır…

 

 04. 11. 2026, Samara

PREZİDENT HƏR DƏFƏ QURANA AND İÇƏNDƏ AZƏRBAYCANDA İSLAM OYUNLARININ STARTINI VERİR…

Ноя3

əvvəli burda: https://xeyrulla.com/2026/11/02/islam-oyunlari-muselmanlar-oynayirlar-ya-muselmanlari-oynadirlar/

1700-cü ildə patriarx Adrian ölür, 1-ci Pyotr yeni patriarx seçməyi qadağan edir. Bunun əvəzinə o, mitropolit Stefan Yavorskini patriarx taxtının hamisi təyin edir.

1721-ci ildə Ruhani kollegiyanın yaradılması haqqında fərman imzalayır. Fevral ayında kollegiya Müqəddəs Sinoda çevrilir.

Kilsə üzərində nəzarət üçün çar Sinoda ober-prokuror təyin edir ki, onu “padşahın gözü” adlandırırdılar.

Sinod üzvləri çara sədaqət andı içirdilər.

Patriarxiya, demək olar ki, 200 ildən sonra, 1917-ci ilin fevralında ba verən burjua inqilabı nəticəsində, Müvəqqəti hökumətin kilsəni dövlətə tabelikdən azad etməsindən sonra bərpa olunur. Yeni patriarx seçilir. Ancaq 1917-ci ilini oktyabrnda (yeni tarixlə 7 noyabr) hakimiyyətə gələn bolşeviklər kilsəyə qarşı repressiyalara başlayırlar. 1925-ci ildə Tixonun ölümündən sonra yeni patriarx seçilmir və əslində rus pravoslav kilsəsi bilavasitə Stalinə tabe olur…

Rus pravoslav kilsəsinin tarixindəki bu dövrləri xatırlatmaq çox vaxcibdir, Azərbycanda İlham Əliyevin bütövlükdə dindarlara və dini qurumların rəhbərliyinə qarşı münasibəti çar Rusiyasının və sovet diktatorlarının münasibətini xatırladır. Fərq də var. Fərq ondadır ki, hətta Pyotrun, hətta Stalinin hakimiyyətləri dövründə  kilsə rəhbərləri, ürkək şəkildə də olsa, dövlətini kilsə barəsində yeritdiyi siyasəsə etiraz edirdilər. İlham Əliyevə qarşı Qafqaz müzəlmanları idarəsinin dəyişilməz rəhbərinin nəinki tənqid, hətta nəyəsə münasibət fərqliliyi göstərə biləcəyini hətta təsəvvür etmək mümkün deyil. İlham Əliyevin hər hansı sahəyə aid qərar və fərmanlarını çoxdan dindarların da, ateistlərin də nəzərində prinsipsipsiz, əqidəsiz və son dərəcə tamahkar, acgöz şəxsiyyət olan Allahşükür Paşazadə onlar xalqa elan olunmamışdan dəstəkləyir. Dini idarədə rəsmi vəzifə tutan qalan molla və axundlar da elə. Ona görə İlham Əliyev Qafqaz müsəlmanları idarəsində islahat keçirnəyi, onu rəsmən prezident adminstrasiyasına tabe etməyi lazım bilməyib. Yaxşı işləyən şeyi yaxşılaşdırmaq istəyən, adətən o yaxşı şeyi korlayır… İlham Əliyev özünü bütün azərbaycanlıların sevimli rəhbəri saydığından, təbii ki, müsəlmanların da sevimli rəhbəri saymalıydı. Və əslində İlham Əliyevin müsəlmanlarla münasibəti, bu münasibətin mediada nümayişinin təşkili göstərirdi ki, İlham Əliyev və onun adminstrasiyası üçün Qafqaz müsəlmanları idarəsinin əsl rəhbəri Allahşükür Paşazadə yox, elə İlham Əliyevdir. İlham Əliyev ailəsinin üzvləri ilə birlikdə yeni məscidlərin və ya rekonstruksiyadan sonra dindarların istifadəsinə verilənlərin açılışında iştirak edir, dini bayramlarda özü də, arvadı da sosial şəbəkələr vasitəilə müsəlmanların yanında olur, müxtəlif beynəlxalq İslam forumlarını paytaxtda qəbul edir, İslam dövlətlərinin yüksək rütbəli din xadimləri ilə görüşür. Yəni İlham Əliyev sistemli şəkildə adamların şüuruna yeritmək istəyir ki, ölkənin birinci müsəlmanı elə odur. Və ölkədə İslam ənənələrinin ən birinci qoruyucusu kimi kimin necə müsəlman olduğunu da o müəyyən edə bilər. Və müsəlman adı ilə dövlətə və, onun məntiqinə görə, İslama qarşı çıxanları sərt cəzalandırmağa da haqqı var.

Ancaq xüsusən 2012-ci ildəki “hicab qiyamı” yatırdılandan sonra İlham Əliyevin müsəlman əhali ilə münasibətini sözün əsl mənasında İslam oyunları adalandırmaq olar. Əslində İslam oyunu İlham Əliyevin hər dəfə prezident seçiləndə Qurana and içməsi ilə başlanır. Qurandan daha əvvəl yaranmış və Quranda dörd müqəddəs kitabdan biri sayılan İncildə İsa deyir: Mən isə deyirəm: heç bir halda and içməyin…Qoy təkcə sizin sözünüz olsun: hə, hə; yox, yox; bundan ayrı nə varsa, şeytandan gəlir.

İlham Əliyev Qurana and içib deyir: “Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətlərini həyata keçirərkən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına əməl edəcəyimə, dövlətin müstəqilliyini və ərazi bütövlüyünü qoruyacağıma, xalqa ləyaqətlə xidmət edəcəyimə and içirəm!”

İlham Əliyev, səhv etmirəmsə, artıq beş dəfə and içib. Azərbaycanda onun Konstitusiyaya əməl etdiyinə inanan var? Konstitusiyada konstitusiyalıq nə qalıb? Qalanlara da əməl olunurmu? Yox! Hanı xalqın parlamenti, Hanı məhkəməsi? Hanı mətbuat? Hanı jurnalistlər? (Sonuncu sualın cavabını hamı bilir: Türmədə!)

Əslində İlham Əliyev bilir ki, xalqın əksəriyyəti bu andiçmənin yalnız ritual olduğunu və onun üzərinə heç bir öhdəlik qoymayacağını yaxşı bilir. Ancaq yeddinci, doqquzuncu dəfə “seçiləndə” də Qurana and içəcək. Çünki ölkədə əhalinin səksən-doxsan faizi Qurana da, Allaha da Əliyev necə inanırsa, o da elə inanır. Əhali üçün ritual, mərasim çox vacibdir, gələn dəfə İlham Əliyev Qurana and içməsə, deyəcəklər prezident yəhudi dinini qəbul edib…

 

(ardı var)

3 noyabr, 2026, Samara

BU DA BİR QƏRİBƏ MÜHARİBƏDİR…

Ноя3

 

Yaxın neftayırm zavodu yanır
Ucalır möhtəşəm tüstü  sütunu,

Yayılır, qaraldır çayın üstünü,

Çayın suları da qara boyanır.

 

Gəzən çox bulvarda, hava istidir,
Qızıldır bu payız həqiqətən də.

Durub baxan da var, selfi çəkən də

Tarixdir bu yanğın, qara tüstü də.

 

Yanğın, yanğın” deyib bağırmır heç kəs,

Elə bil təbiət hadisəsidir,
Baş verir yerdə və göydə arabir,

Səbəbi, adətən, dəqiq bilinməz.

 

İki-üç sutkaya,, külək də əssə,
Şəhərin üstündən tüstü dağılar.
Bilinər yanğında ölən-itən var,

Bu, maraqlı deyil ancaq heç kəsə.

 

Bizdən uzaqlarda döyüşlər gedir,
Deirlər milyonu keçib itkilər,
Dinib-danışmasaq, əlli il çəkər,
Bu da bir qəribə müharibədir…

 

02-03. 11. 2026, Samara

İSLAM OYUNLARI? MÜSƏLMANLAR OYNAYIRLAR YA MÜSƏLMANLARI OYNADIRLAR?

Ноя2

2025-ci ildə Ər -Riyadda 6-cı – və hələlik sonuncu — İslam oyunları keçirilib. Əslində 2025-ci ildə beşinci turnir keçirilirdi, çünki 2009-cu ildə İranda keçirilməli olan İslam yarışları ləğv edilmişdi. Növbəti yarışların 2029-cu ildə keçirilməsi nəzərdə tutulub. İranla ABŞ-ın müttəfiqi olan müsəlman ölkələr arasında ciddi silahlı toqquşmaları, Yəməndəki, Liviyada, Somalidə, Suriyada, Livanda, İraqda baş verənləri nəzərə alsaq, yarışlardan yenə imtina ediləcəyəni gözləmək olar.

2017-ci ildə İslam yarışları Azərbaycanda keçirilib.

Xristian oyunları, buddist oyunları, yəhudi oyunları, krişnait oyunları…

Yox, hələlik təbiətdə belə yarışlar mövcud deyil. Dini bayraq altında idman yarışları keçirən təkcə müsəlmanlardır. Müsəlmanlar deyəndə ki, İslam dininin dominant olduğu ölkələrdəki avtoritar və diktator rejimləri belə yarışların keçirilməsində maraqlıdırlar. Və burda siyasi maraq, siyasi mənfəət məqsədi olmasaydı, əslində İslam oyunları yalnız gülüş doğura bilərdi. İslamda nə oyun? Olimpiya proqramına salınan idman növlərindən heç birini müsəlmanlar yaratmayıb. Oyunların proqramına salınan milli idman növləri, məsələn, zorxana və ya dəvə ötüşmələri, indi İslamın rəsmi dövlət dili olduğu ölkələrdə yaransa belə, onların İslama dəxli yoxdur, çünki İslamdan əsrlərlə, bəlkə minillilərlə əvvəl  mövcud olub.

İslam oyunları əslində İslamın ləyaqətli tərəflərini yox, daha çox neqativ tərəflərini qabardır. Yəni göstərir ki, sonuncu yüzilliklərdə əhalisi müsəlman olan ölkələrdə gerilik təkcə elm, maarif, mədəniyyət sahəsində olmayıb. Qərb ölkələrində, xüsusən ondoqquzuncu əsrin ikinci yarısından sonra, kapitalizmin inkişafı, insanlarda, xüsusən şəhər əhalisində əyləncəyə, istirahətə sərf oluna biləcək boş vaxtın yaranması, bu vaxtın məzmunlu, həm də kommersiya baxımından effektli keçirilməsi zəruriliyinə cavab olaraq işgüzar və təşəbbüskar  adamlar xalq arasında çoxdan mövcud olan oyunları sistemləşdirir, onlar üçün ciddi qaydalar və peşəkar idman üçün infrastruktur yaradırlar. 19-cu əsrin yetmişinci illərində tennis belə yaranır. 1873-cü ildə britaniyalı mayor Uolter Uinqfild ot üzərində yeni oyun olan laun-tennis üçün patent alır. 1866-cı il futbolun doğum ili sayılır – futbol da İngiltərədə doğulub…

Təsəvvür edin ki, Avropa ölkələri, ABŞ, Kanada, Avstraliya Xristian oyunları keçirmək qərarına gələlər. Əslində, bu oyunlar alternativ ümumdünya olimpiadası olardı…

İndi başqa bir şeyi təsəvvür edək. Deyək ki, xristian ölkələri onların yaratdıqları, onlarda təşəkkül tapmış oyunların başqa ölkələrdə keçirilməsini qadağan edirlər. Başqa ölkələrdə deyəndə ki, müsəlman ölkələrində. Yəni deyələr ki, müsəlmansınız, gedin öz müsəlman oyunlarınızı oynayın…

Müsəlmanlar neylərdilər?

Başlarına (öz başlarına) qapaz salardılar?

Sinələrinə zəncir vurardılar?

Və ya ildə bir dəfə İslam oyunları keçirib dəvə ötüşdürərdilər?

İndi məsələnin daha ciddi bir tərəfinə baxaq. Sabah qərb ölkələri Xristian oyunlarının keçirilməsi barədə qərar çıxarsalar, müsəlman ölkələrində yaranacaq müsibəti təsəvvür edirsiniz? Müsəlmanların naləsi göylərin yeddinci qatına qalxacaq ki,  xristianlar ayrıseçkilik edirlər, öz oyunlarını keçirirlər….

Mən çox istərdim ki, Xristian oyunları keçirilsin. Müsəlmanların reaksiyasına baxmaq çox maraqlı olar. Şübhə etmirəm ki, təbliğat maşını düşüəcək işə, fars deyəcək futbol İniltərədən qabaq İranda yaranıb, ərəblər deyəcəklər hədislərdə tennis də var, basketbol da… Azərbaycanlılar… Azərbaycanlılar deyəcəklər “voleybol” bizim sözümüzdür, əslində “vəliböl”dür, oyunu Vəli adlı birisi yaradıb, əvvəl ortada tor yox imiş, elə yerə nişan vururlarmış. Deyiblər, Vəli, meydançanı böl, o da qulaq asıb, bölüb, oyunun da adı qalıb “vəliböl”…

Sözün qısası, İslam oyunları məhz idman yarışları kimi absurddur, onun keçirilməsinin siyasi motivasiyası var. Ancaq nəticə bu oyunların təşəbbüsçüsü olan, onları keçirən avtoritar və diktator rejimlərinin məqsədinə tam uyğundurmu?

İdmana maraq göstərməyən adamlar azdır, ömründə heç vaxt nəinki idmanla məşğul olmayan, hətta sağlamlıq üçün zəruri olan minimum hərəkələr etməyən, axşamlar yanını divanqdan qaldırmayan adamlar belə idman yarışları ehtirasla müşahidə edir, oyunların gedişində çox emosional dəqiqələr, saatlar yaşayırlar. Stadionlara milyonlar və hətta milyardlar yığılırlar. Ona görə idman effektli təbliğat, təşviqat vasitəsi ola bilir. Sevimli konamdanın oyununda tribunada qəddar diktator tribunada görünəndə onun düşmənləri belə, prinsiplərinə rəğmən, içərilərində empatiya adlana biləcək bir duyğu keçirirlər…İdman yarışları diktatorlar üçün özlərini vətənpərvər, millətçi kimi göstərmək üçün çox yaxşı fürsətdir…

(ardı var)

02. 11. 2026, Samara

ÇALMALILAR VƏ HİCABÇILAR MİLLƏTİ ZORLAMAĞA QALXIBLAR. VƏ, DEYƏSƏN, BU, QAÇILMAZDIR…

Окт31

1990-cı ildə Texasda respublikaçılar partiyasından qubernatorluğa namizəd Kleyton Uilyams pis havanı zorlama ilə müqayisə edərək deyib: “Əgər bu, qaçılmazdırsa, özünüzü rahatlayın və həzz alın”.
Bu deyim Kleytona baha başa gəlir, çox böyük qalmaqal yaranır və o, seçkiləri uduzur…

Ancaq indi İnternetdə hicabçıların gündən-günə həndəsi silsilə ilə artan videolarını gördükcə mənə elə gəlir ki, məktəbli qızları qabağa vermiş aqressiv dayılar, əmilər, xalalar, bibilər ölkəni və milləti zorlamağa başlayıblar, bu zorlama qaçılmazdır və millətə qalan əlini-qolunu yanına salıb yerini rahatlamaqdır ki, bu işdən həzz alsın…

Hicabçılar çox yaxşı təşkil olunublar və hazırlaşıblar. Topsuz, tüfəngsiz, təyyarəsiz, dronsuz, raketsiz, demək olar ki, itki vermədən irəliləyirlər…

Qarabağı qaytarmaqda bizə türk generalları yardım etdilər. İndi türklər hicabın tərəfindədirlər. (internetdə Azərbaycan hicabçılarını müdafiə edən türklərə mən hörmətlə «Osman Osmanoviç» deyirəm: Osman Osmanoviç, get öz işinlə məşğul ol…) Türklərsiz bizim hakimiyyət, deyəsən, nə edəcəyini bilmir. Müxalifətçiləri şərləyib dama basmaq necə asanmış…

Azərbaycan doğrudan da ölkə deyilmiş. Azərbaycan, Dostoyevskinin bir əsərində Rusiya haqqında deyildiyi kimi, təbiətin oyunu imiş…

“Yaşıl taun” qapını alıb…

İndi  süni intellektlə İran barədə söhbətimin qalanını təqdim edirəm. Məni maraqlandıran İrandakı çalma rejimini kimin daha çox dəstəkləməsi idi – azərbaycanlılar ya farslar. Deyəsən, azərbaycanlılar çalmalıları daha çox dəstəkləyirlər. Hicaba qarşı da ən fəal mübarizlər şəhərli farslardır.  Çünki onların mədəniyyəti var, mədəniyyətli adam öz xoşuyla mövhumata, cahilliyə tabe olmaz. İndi siz bizim dilindən “əhli-beyt” düşməyən qadınlara baxın – bunlar mədəniyyətlə heç epizodik  təmasda da olmamış primitiv insanlardır, dövlət də əhalinin maarifləndirilməsi üçün heç nə etməyib, dövlətin məktəbini dövlət baxa-baxa yağmalayıb evlərə daşıyıblar, şagirdlərin hansı, necə müəllimlərin təsiri altında düşdüyündən dövlətin xəbəri olmayıb. Xalqın bu otuz beş ildə nə kinosu, nə teatrı, nə konsert zalları olub. 16 teatr 1900 məscidə qarşı! Qələbənin kimin tərəfində olacağını bilmək üçün ekstrasens olmaq lazım deyildi…

 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++=

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

İranda 2025-ci ilin dekabrında başlayıb 2026-cı ildə davam edən miqyaslı etirazlarda, 2022-ci il etirazlarından fərqli olaraq,  heç bir etnik qrup dominant və ya “daha fəal” adlandırıla biləcək qədər seçilməyib. Ötməkdə olan ilin hərəkətverici qüvvəsi rolunda sosial və iqtisadi siniflər, həmçinin gənclik çıxış edib.

Bu etiraz dalğalarında etnik fəallığın özəllikləri:

Ümummilli olmağı və sosial-iqtisadi xarakter daşımağı.

Etirazlar Tehranın Böyük bazarında alverçilərin tətili ilə başlanıb. Alov tezliklə ölkənin 31 vilayətinin hamısına yayılıb və ən müxtəlif əhali qruplarını iqtisadi tələblər və rejim əleyhinə şüarlar ətrafında birləşdirib.

Etnik faktor əvəzinə nəsil faktoru: Analitiklər və hüquq müdafiəçiləri qeyd edirlər ki, ən gözəçarpan və fəal qüvvəni “Z nəsli” hərəkatı nümayiş etdirmişdir. Bu hərəkat etnik mənsubiyyətindən n asılı olmayaraq tələbələri və gəncləri birləşdirmişdir.

 Klerikal rejimi farslarınmı, azərbaycanlılarınmı daha çox dəstəklədiyi barədə sual İran siyasətinin ən mürəkkəb laylarından birinə toxunur. Məsələ burasındadır ki, İranda rejimə loyallıq etnik mənsubiyyətlə yox, dini faktorla, sosial siniflə və dövlət sisteminə inteqrasiya dərəcəsi ilə müəyyən edilir.

Əgər analitiklərin mövqeləeini və sosioloji trendləri ümumiləşdirsək, sitüasiya belə görünür:

  1. Azərbaycanlılar niyə rejimin dayağı sayılırlar?

İran azərbaycanlıları — ən böyük etnik azlıqdır. Kürdlərdən, ərəblərdən , beluclardan fərqli olaraq, onlara klassik “əzilən azlıq” kimi baxılmır. Səbəblər isə bunlardır:

Ümumi məzhəb – şiizm.Tarixən məhz azərbaycanlı sülalələri şiizmi İranın dövlət dini etmişlər. Ümumi din əsrlərlə azərbaycanlıları və farsları möhkəmcə bir-birinə bağlamışdır.

Elitaya dərin inteqrasiya: azərbaycanlılar qeyri-proporsional şəkildə hakimiyyətin ən yüksək zirvələrində geniş təmsil olunublar. Keçmiş ali dini rəhbər Əli Xamanei, onun oğlu və varisi Moctəbə Xamanei, prezident Pezeşkian – bunlar azərbaycanlıdırlar.

İqtisadi çəki: Təbrizin və Tehranın bazarlarındakı alverçilər, iri sahibkarlar və İslam keşikçiləri korpusunun generallarının mühüm hissəsi azərbaycanlılardır.

Buna görə uzun müddət konsensus mövcud idi: azərbaycanlıların ənənəvi, dini və varlı təbəqələri status-kvonu və rejimi farsların sekulyar şəhər təbəqəsindən daha güclü dəstəkləyirdilər.

  1. Fars çoxluğunun tərkibində ikitirəlik

Farslar dövlətqurucu millətdir, amma məhz fars əhalisində (xüsusən Tehrandaa. İsfahanda, Şirazda)  sekulyarizmin ən yüksək səviyyəsi və teokratiyadan yorğunluq müşahidə edilir.

Məhz savadlı fars şəhər təbəqəsi mühacirətdə müxalifətin nüvəsini  təşkil edir və islam respublikasının demontajını  və dünyəvi respublikaya və ya konstitusiyalı monarxiyaya keçidi ən fəal tələb edən də odur. Əhalinin bu təbəqəsi üçün fars identikliyi islam identikliyindən vacibdir.

  1. Əks tərəf: niyə azərbaycanlılar da etiraz edirlər?

Bütün azərbaycanlıların rejimə loyal olduğunu düşünmək səhv olardı. İcmanın tərkibində bir neçə faktorun qızışdırdığı ciddi narazılıq var:

  1. Mədəni assimilyasiya: Ölkə liderlərinin azərbaycanlı olduqlarına baxmayaraq, rejim azərbaycanca təhsili həyata keçirmək cəhdlərinin qarşısını çox sərt şəkildə alır. Azərbaycanlı fəallar mədəni hüquqlarının tələbinə görə müntəzəm olaraq həbslərə məruz qalırlar.

Ekoloji triggerlər: İran Azərbaycanında Urmiya gölünün quruması mərkəzi hökumətin səhlənkarlığına qarşı yönələn kütləvi etirazlara səbəb oldu.

Liderlərin etnik praqmatizmi: İran azərbaycanlılarınınb özləri Xamaneidə “öz müdafiəçilərini” görmürlər. Hüquq müdafiəçiləri qeyd edirlər ki, Xamanei həmişə özünü islam rəhbəri və şiə lideri kimi aparmış, azərbaycanlı millətçiliyini hər hansı başqa biri kimi çox sərt şəkildə yatırtmışdır.

Nəticədə rejimdə kim daha çox maraqlıdır?

Əgər hakimiyyət strukturlarına qatılmaq cəhətindən baxsaq, azərbaycanlı elitanın konservator hissəsi İran teokratiyasına sekulyar fars çoxluğundan dahə dərindən inteqrasiya edilib. İranın klerikal reşimi, sadə dillə desək, çalmalıların rejimi fars və azərbaycanlı dini isteblişmentinin və güc strukturlarının ittifaqına söykənir.