SABİRƏ NƏZİRƏ: “BEOVULF”UN TƏZƏDƏN ÇEVRİLİB İNGİLİS DİLİNƏ QAYTARILMAĞI

Мар28

2

İ. Əliyev: Nə xəbər var təzə, görkəmli Anar?

            İndi bəs şanlı yazarlar nə yazar?

Anar: Yatmayır indi yazarlar gecələr,
           Həsr edir şəninizə hər biri bir ölməz əsər.

İ. Əliyev: Mövzu seçmək bacarırlar bu yazarlar, görünür,
            Təcili artıraram mən də təqaüdlərini.

            Bu xəbər çox gözəl, istəkli Anar,

            Ədəbiyyatda yeni hansı daha hadisə var?

Anar: Bəli, var, ali komandan, daha bir,
          Amma bu, hadisədən çox üzücü  faciədir…

İ. Əliyev: Nədir, o faciə, gizlətmə, oğul!

           Danış ətraflı bilim mən nə olub!

           Yoluxub bəlkə qəfil virusla,

           Fani dünyamızı tərk etdi Kamal Abdulla?
 

Anar: Yox, Kamal lap buğa tək sağlamdır,
           Mən deyən faciəsə hər cür ölümdən də ağır.          

          Ölkənin arxa çevirmiş biri rəhbərliyinə,
          Çevirib dastanı o, Azəribaycan dilinə.

İ. Əliyev: Hansı dastan?

Anar: İngilis dastanı məşhur “Beovulf”!

          Çevirb almadan icazə…ah… uf…

İ. Əliev: Kim çevirmiş? Nəçidir? Varmı onu bir tanıyan?

Anar: Yaşayır Rusiyada guya bu ünsür çoxdan.

İ. Əliyev: Ünsürün antimillisindənmi?

Anar: Xalisindən. Ötürür düşmənə vacib xəbəri,

         Satmaq istər təzədən erməniyə Kəlbəcəri.

İ. Əliyev: Sübutu varmı fəaliyyətinin?

Anar: Versək işgəncə deyər niyyətini.

İ. Əliyev: Adı haqqında məlumatlar var?

Anar: Adı Xeyrulla, təxəllüssə Xəyal.  

İ. Əliyev: Şübhə yox, antimillidir, bu, adından bilinir!

Anar: Çox fəsadlar törər, əlbəttə, görməsək tədbir.

İ. Əliyev: Boynuna ip keçirib heyvan tək,
                Ünsürü ölkəyə gərək gətirək.

Anar: Bəs nə olsun “Beovulf”?

İ. Əliyev: Ah, o dastan! Ah… uf…

                Bir sürü tərcüməçi tər axıdıb səy eləsin
                Tez çevirsinlər o dastanı yenə ingilisə!

28. 03. 2021, Samara

ARTUR REMBO. QEYSƏRİN HİDDƏTİ

Мар7

Gəzir ağbəniz adam çiçəklənən çəməndə,

Qara geyimli, siqar dişləri arasında.

Tyüilri güllərini görür sanki önündə —

Sönükmüş baxışları alovlanır bu anda.

 

İmperator sərxoşu  iyirmi illik kefin!

O söyləmişdi: gərək söndürm azadlığı.
Həm də çox incəliklə, şamı söndürən kimi!”

Azadlıqsa dirilir! Monarxı azar yıxır!

 

Yaxalandı. – Nə addır bu, lal dodaqlarında
Titrəyən? Nə qınaqdır gəmirən içdən onu?

Bilmərik…Baxışları İmperatorun sönür.

 

Eynəkli aşnasını salır bəlkə o yada.

— Və siqarından çıxan tüstüsə xatırladır,

Sen-Klu axşamları zərif, göy buludları.

1870

fransızcadan tərcümə

06-07. 03. 2026, Samara

+++++++++++++++++++++++++++

QEYDLƏR:

Sonet formasında yazılmış şeirdə təsvir olunan şəxs imperator (1852-1870) III Napoleondur.

Sonuncu üçlüyün birinci misrasında “Compère en lunettes” (“eynəkli aşna” “eynəkli əlbir” ya “tərəfdar” mənasında) ifadəsi ) III Napoleonun naziri olmuş Emil Olivyeyə aiddir. Rembo, 1870-ci ildə müharibə elan etməklə  imperatorun süqutunda Olivyenin mühüm rol oynadığını xatırladır.

 +++++++++++++++++++++++++++++++

Arthur Rimbaud

RAGES DE CÉSARS

L’Homme pâle, le long des pelouses fleuries,

Chemine, en habit noir, et le cigare aux dents:

L’Homme pâle repense aux fleurs des Tuileries—

Et parfois son œil terne a des regards ardents…! Читать далее →

QUYRUQ İTİ BULAYIR…

Мар6

Qocalıb əldən düşüb,
Gözlərindən su damır.

Gözü yuxudan şişib,

Hərdən-birdən ayılır,
O, quyruq da bulamır,
Quyruq onu bulayır.

 

Çoxdan oturub-durur,
Natanyahu deyənlə,
Haranı desə, vurur,

Ordan o yanı hələ,

Demir bizə nə xeyir –

Quyruq iti bulayır!

 

Natanyahu çalana
Qol qaldırıb oynayar,

Daha düşmür yadına,
Onun Qrenlandiya,
Ayaq üstə bayılır –

Quyruq iti bulayır.

 

Hara uzatsa barmaq,
Natanyahu Benyamin,

Donald bombalayacaq,
Dərhal oranı yəqin,

Vurur, qanla sulayır, —

Quyruq iti bulayır.

 

Benyamin deyir: Donald,

Verməsinlər qoy Nobel.
Alacaqsan mükafat

İsraildən – Şnobel!

Bambılını tovlayır, —

Quyruq iti bulayır…

 

06. 03. 2026, Samara

SİNİF YOLDAŞIM MƏTLƏBİN XATİRƏSİNƏ

Мар5

Rəsmi adı Alkişi olan Mətləbin ölüm xəbərindən çox məyus oldum. Mətləb mənim sinif yoldaşım idi.

Biz birinci sinfə 1960-cı ildə getmişik. Sonralar yerində mağaza tikilmiş məktəbin yuxarı, 5-7-ci sinifləri təzə məktəbə köçmüşdülər. İbdiai siniflər isə çiy kərpicdən tikilmiş və sökülüb-dağılmaqda olan köhnədə dərs keçirdilər. İndi, eşitdiyimə görə, istifadəsiz qalan “təzə məktəb” əslində Məmmədyarov adına kolxoz üçün idarə binası kimi tikilirdi. Tikini yarımçıq ikən kolxoz ləğv olundu və binanı məktəbə verdilər. Tədricən, idarə kimi tikilən, hətta akt zalı olan binanı məktəbin ehtiyclarına uyğunlaşdırdılar. Səhnəsi də olan akt zalından sinif otaqları düzəltdilər. İlk aylar orda buraxılış sinfi olan yeddincilər məşğul olurdular. Yazda aşağı siniflər də təzəyə köçəndən sonra yeddincilərin səhnəyə çıxıb qaçdı-tutdu oynadıqlarını görmüşəm. Mənim bacım Ağənnə, Mətləbin bacısı Mənsurə o sinifdə idilər. Əlbəttə, dərs vaxtı da, oynayanda da Mənsurənin fikri Mətləbin yanında olmalıydı. Mətləb ailənin həm sonbeşiyi, həm də beş bacının tək qardaşı idi. Bir sözlə, əziz-girami!

Mətləb qurbanla, nəzirlə doğulmuşdu və dünyaya gələndən sonra da hər xırda addımına nəzir deyilir, iri addımlarına qurban kəsilirdi. Doğulandan evlənənə qədər və ondan sonra öz uşaqları olana qədər Mətləb üçün kəsilən  və sonra özünün kəsdiyi qurbanlardan yekə bir sürü yarana bilərdi…

1960-cı ildə kənddə işıq yox idi. Dərslərimizi neft lampasının işığında yazıb-oxuyurduq. Ailələr böyük idi, bir lampanın işığı hamıya çatmırdı, itələşmə, süpürləşmə də ola bilərdi… Şübhə etmirəm ki, Mətləb dərs hazırlayanda Nisə xala onun ətrafında dörd-beş lampa yandırırmış, özü də yekələrindən…

Kənd uşaqlarının o vaxtlar birinciyə getməyi necə olurdu? Səhər deyinə-deyinə, sağa-sola qarğış eləyə-eləyə durğuzur, bir tikə yavan çörəyi çantaya qoyur, dalına dürtmə vurub yola salırdılar. Mətləbin birinciyə gəlməyi ayrı cür oldu. Onu Salyana aparıb məsciddə nəzir paylamışdılar, qurban kəsmişdilər. Başının ortasında yeddi il ərzində saxlanılan bir çəngə tükü də qırxmışdılar. Mətləb məktəbə sifarişlə tikilmiş ayaqqabıda, alverçilərdən alınmış bahalı paltarlarda gəldi. Mənə elə gəlir ki, Mətləbin Salyanda şəxsi dəlləyi, şəxsi dərzisi, şəxsi çəkməçisi vardı…

Bunlar niyə yazıram? Mən sonralar, çox sonralar Mətləbin çox qayğılı, çox gərgin həyat yaşadığını eşidirdim. Kənddə kimin həyatı yüngüdür ki… Bunları yazıram ki, Mətləbin uşaqlıq illərində ailəsindən, yaxınlarından nə qədər sevgi gördüyünü xatırladım.Yaxşı geyim də, yeyim də nemətdir. Ancaq sevgi nemətlərin ən qiymətlisidir. Bu mənada Mətləbin xoşbəxt uşaqlığı və gəncliyi olub və güman edirəm ki, bu xoşbəxt həyatın xatirələri onun ailə başçısı kimi tükənməz qayğılarını yüngülləşdirib. Və həmçinin güman edirəm ki, Mətləb onu bəlkə də canlarından artıq sevən adamların qarşısında borclu qalmayıb…

Mətləb uzun müddət Kürün ağzında, onun Xəzərə töküldüyü yerdə yaşayıb, bəlkə dönə dönə çaya baxıb, dənizə baxıb, fikirləşib ki, hər şey hərdansa başlanır, hardasa, nəyəsə qovuşur, itmir…

Bəlkə insan da belədir…Bəlkə biz də itmirik. Ən azı xatirələrdə yaşayırıq. Mətləbin də xatirəsi çox adamın qəlbində yaşayar..

05. 03. 2026, Samara

«TAĞIYEV DƏ, ƏSLİNƏ QALSA, İMPERİALDI…»

Мар4

Bizdən olsa da, bizə bənzəməyən bu insan,

Nə ilə fərqlənirdi bu günün adamından?

Kiçildir, cırlaşdırır bizi elə bil zaman,

Və əksinə, böyüyür Tağıyev Zeynalabdin.

 

Böyük imperiyanın o kişi sakiniydi,

Elə imperiyaya uyğun miqyası vardı.

Nə ölkə bağlı idi, təbəələri nə də,

Tağıyev də, əslinə qalsa, imperialdı…

 

 

Tağıyev keçməmişdi Prokrust yatağından,
Boyuna, sanbalına yoxdu məhdudiyyəti.

İmperiya sayaqdı imperiyalı insan,

Genişlənmək, böyümək, ucalmaqdı niyyəti.

 

Tək o yox. Üzeyir də, elə Mirzə Cəlil də —

Böyük imperiyanın övladı idi onlar.

Prokrust kimdir, nədir – bilmədən böyüdülər,

Miqyasda və dəyərdə hər biri imperial.

 

Prokrust əsiridir millətim bir əsrdir,
Kəsilir, düzəldilir eyni ölçüdə hamı.

Prokrust yatağına ölkə çevrilib indi,

Yaddaşlarda yaşayır imperiya adamı.

04.03. 2026, Samara

ALEKSANDR BLOK. «PAYIZIN SONUNDA QARLA ÖRTÜLÜ…»

Мар2

Payızın sonunda qarla örtülü

Yerdən ayrılaraq çıxır limandan

Yollanır gəmilər – ağır və dolu.
Hərənin gedəsi yeri müəyyən.

 

Suyun üzərində kran yüksəlir,

İtir qara göydə gözdən arabir.

Qarlı sahildəsə, külək ki, əsir,

Dirəkdən asılı fənər yellənir.

 

Və matrossa, borta götürülməyən,
Səndələyib gedir, borana baxmır.

Vermişəm içkiyə, nəyim vardı, mən!

Yetər – gücüm, səbrim tükəndi axır…

 

Yüngül birinci qar yağır yenə də,

Limanın sahili ağappaq indi.

Yatırsan ən təmiz, zərif kəfəndə,
Matros, söylə görək, yuxun şirindir?

14 noyabr 1909

 ruscadan tərcümə 

02. 03. 2026, Samara

+++++++++++++++++++++++

Александр БЛОК

 

Поздней осенью из гавани
От заметенной снегом земли
В предназначенное плаванье
Идут тяжелые корабли. Читать далее →

«ARZULA, SOYDAŞIM, ARZUNU BƏSLƏ…»

Фев27

Doğrusa Darvinin nəzəriyyəsi,

Təkamülsə bizi yaradan əgər,
Azərbaycanlılar, əgər beləsə,
Yaxın zamanlarda uça bilərlər.

 

Yaxın deyəndə ki, bir neçə əsr,
Keçəcək, nə qədər tələssək də biz..

Sərhəd bağlı qala gərək o qədər,
Qanad arzusuna düşə ellimiz.

 

Danışmaq arzusu yaradıb dili,
Yemək arzusuyla yaranıb ağız.

Burun yaranıb ki, iyləyək gülü,

Yaranıb oğlanın arzusuyla qız…

 

Türmədən, qəfəsdən, yuvadan çıxıb
Getmək arzusundan möhtəşəm nə var?

Hər şey də arzudan başlanır axı,

Kimin arzusu var – o, qanadlanar.

 

Arzula, soydaşım, arzunu bəslə,

Bir də görəcəksən qanadların var.

Yoxsa tay olarsan sürünənlərə,
Var bunu da sənə arzulayanlar…

 27. 02. 2026, Samara

FYODOR TYÜTÇEV. «ELƏ Kİ, GET-GEDƏ ƏFƏLLƏYİRİK…»

Фев27

Elə ki, get-gedə əfəlləyirik,
Gücümüz bir işə daha yaramır,

Yeni gələnlərə yer verək gərək,
Necə ki, borcudur qocamanların.

+

Onda, rəhim tanrı, özün saxla sən,

Rəzil qınaqdan ki, var təbiətdə.

Böhtandan da saxla və saxla kindən,

Dəyişən həyata münasibətdə.

 +

Bizdən uzaq elə gizli acığı,

Yeni və müasir dünyaya qarşı.
Orda ki, möhtəşəm süfrə açılır,
Yenilərlə dolur süfrənin başı.

 +

Saxla acı dərkin həm də ödündən,
Ki, axarla gedə bilmirik daha.

Başqa gərəklilər var daha indi,
Onlar çağırılıb gedir qabağa.

 +

Saxla nə vardırsa, indiyə qədər,
Dərinə atılıb gizli qalandan.

Cəncəl qocadakı qızğın həvəslər,

Qoca sevgisindən ayıbdır daha.

1866

ruscadan tərcümə

26-27. 02. 2026, Samara

++++++++++++++++

ФЕДОР ТЮТЧЕВ
‎

Когда дряхлеющие силы
Нам начинают изменять
И мы должны, как старожилы,
Пришельцам новым место дать, –

 

Спаси тогда нас, добрый гений,
От малодушных укоризн,
От клеветы, от озлоблений
На изменяющую жизнь;

От чувства затаенной злости
На обновляющийся мир,
Где новые садятся гости
За уготованный им пир;

 

От желчи горького сознанья,
Что нас поток уж не несет
И что другие есть призванья,
Другие вызваны вперед;

 

Ото всего, что тем задорней,
Чем глубже крылось с давних пор,
И старческой любви позорней
Сварливый старческий задор.

Начало сентября 1866

FYODOR TYÜTÇEV. SİTSERON

Фев25

Vətəndaş qiyamı baş verən anda

Belə söyləyirdi romalı natiq:

“Yerimdən gec durdum – və yolda artıq

Roma gecəsiylə mən yaxalandım

Roma şöhrətinə dedin əlvida,

Durdu zirvəsindən Kapitolinin

Bütün əzəməti önündə sənin,

Qanlı ulduzunun qürub çağında.[i]

 

 

Bəxtəvərdir gəlir dünyaya kim ki,
Onun fəlakətli saatlarında!

O, dəvət almışdı tanrılarından,

Məclisdə söhbətə çağrılan kimi.

Ali tamaşalar gördü oynanır,
Qəbul oldu ali şuraya belə —

Səma sakini tək sağ ikən hələ,

Ölməzlik camından içdi onların!

1830

ruscadan tərcümə

25. 02. 2026, Samara

 

Оратор римский говорил
Средь бурь гражданских и тревоги:
«Я поздно встал — и на дороге
Застигнут ночью Рима был!»
Так!.. Но, прощаясь с римской славой,
С Капитолийской высоты
Во всем величье видел ты
Закат звезды ее кровавый!.. Читать далее →

MARİNA TSVETAYEVA. «YAXŞI Kİ, MƏN DEYİLƏM SİZİ AZARA SALAN…»

Фев24

Yaxşı ki, mən deyiləm sizi azara salan,
Siz də mənim dərdimi, yaxşı ki, çəkmirsiniz.

Ayağımız altlndan, beləliklə heç zaman,
Ağır yer kürəsini yəqin itirmərik biz.

Yaxşı ki, yox gülməli olmağı ayıb sayan,

Həm də açıq – birbaşa deyilə bilə hər söz.

Paltarlarımız hətta toxunanda bircə an,

Boğucu dalğa ilə yanmayaq hər ikimiz.

 

Nə yaxşıdır ki, elə siz mənim yanımdaca,
Başqasını ağuşa alırsınız, görürəm.

Qarğımırsınız məni odunda cəhənnəmin,

Yanım ki, mən siz yox, özgəsini öpürəm.

Mənim əziz adımı, mehribanım, siz yəqin,

Çəkmirsiniz nə gecə, nə gündüz, boşa hər dəm.

Nə yaxşı ki, heç zaman sükutunda kilsənin,
Oxunmaz təntənəylə bizə “Alilluya!” həm.

 

Sağ ol deyirəm sizə ürəyimlə, əlimlə,

Ondan ötrü ki, məni özünüz də bilmədən,

Siz belə sevirsiniz: gecələrimin hələ,

Rahatlığından ötrü, ki, görüşürdük hərdən,

Qürubda, çıxmasaq da ay altında biz çölə,

Ki, doğurdu, batırdı günəş də görünmədən,

Sağ olun ki, dərdimdən deyilsiniz siz dəli,

Nə də ki, dərdinizdən, yaxşı ki, dəliyəm mən.

3 may 1915

ruscadan tərcümə

24. 02. 2026, Samara

++++++++++++++++

Марина ЦВЕТАЕВА

МНЕ НРАВИТСЯ…

 

Мне нравится, что вы больны не мной,
Мне нравится, что я больна не вами,
Что никогда тяжелый шар земной
Не уплывет под нашими ногами.
Мне нравится, что можно быть смешной —
Распущенной — и не играть словами,
И не краснеть удушливой волной,
Слегка соприкоснувшись рукавами. Читать далее →

ALEKSANDR BLOK. «AXI MƏN Kİ SƏNİ ÇAĞIRMAMIŞDIM…»

Фев23

Axı mən ki səni çağırmamışam,

Özün gəlmisən.

Yabanın nanənin ətri hər axşam.

İncəlib, nazilib ay, çopurdur həm,

Sakitlik, toran.

 

Uzaqlardan qalxan elə bil aydın,

Gəldiyin  zaman

Yüngül donda idin, ayaqyalındın,

Titrəməkdi iki qanadın,

Sənin arxadan.

 

Azacıq əzilən ot üzərində,

Yümgül iz düşüb.

Yabanın nanənin ətri təzəydi,

Yerə buludlardan işıq sızırdı,

Solğun və göyüş.

 

Həyatım səninlə keçir yanaşı,

Yuxuya bənzər.

Məni gecələrin ağuş baxışı

Seyr edir hər an.

Sanki sakitliyə işıq axışır,

Səhərə qədər,

Bağ üstdə aydan.

1908

ruscadabn tərcümə

23. 02. 2023, Samara
+++++++++++++++++++++

Александр Блок — Я не звал тебя

 

Я не звал тебя — сама ты

Подошла.

Каждый вечер — запах мяты,

Месяц узкий и щербатый,

Тишь и мгла. Читать далее →