SABİRƏ NƏZİRƏ: “BEOVULF”UN TƏZƏDƏN ÇEVRİLİB İNGİLİS DİLİNƏ QAYTARILMAĞI

Мар28

2

İ. Əliyev: Nə xəbər var təzə, görkəmli Anar?

            İndi bəs şanlı yazarlar nə yazar?

Anar: Yatmayır indi yazarlar gecələr,
           Həsr edir şəninizə hər biri bir ölməz əsər.

İ. Əliyev: Mövzu seçmək bacarırlar bu yazarlar, görünür,
            Təcili artıraram mən də təqaüdlərini.

            Bu xəbər çox gözəl, istəkli Anar,

            Ədəbiyyatda yeni hansı daha hadisə var?

Anar: Bəli, var, ali komandan, daha bir,
          Amma bu, hadisədən çox üzücü  faciədir…

İ. Əliyev: Nədir, o faciə, gizlətmə, oğul!

           Danış ətraflı bilim mən nə olub!

           Yoluxub bəlkə qəfil virusla,

           Fani dünyamızı tərk etdi Kamal Abdulla?
 

Anar: Yox, Kamal lap buğa tək sağlamdır,
           Mən deyən faciəsə hər cür ölümdən də ağır.          

          Ölkənin arxa çevirmiş biri rəhbərliyinə,
          Çevirib dastanı o, Azəribaycan dilinə.

İ. Əliyev: Hansı dastan?

Anar: İngilis dastanı məşhur “Beovulf”!

          Çevirb almadan icazə…ah… uf…

İ. Əliev: Kim çevirmiş? Nəçidir? Varmı onu bir tanıyan?

Anar: Yaşayır Rusiyada guya bu ünsür çoxdan.

İ. Əliyev: Ünsürün antimillisindənmi?

Anar: Xalisindən. Ötürür düşmənə vacib xəbəri,

         Satmaq istər təzədən erməniyə Kəlbəcəri.

İ. Əliyev: Sübutu varmı fəaliyyətinin?

Anar: Versək işgəncə deyər niyyətini.

İ. Əliyev: Adı haqqında məlumatlar var?

Anar: Adı Xeyrulla, təxəllüssə Xəyal.  

İ. Əliyev: Şübhə yox, antimillidir, bu, adından bilinir!

Anar: Çox fəsadlar törər, əlbəttə, görməsək tədbir.

İ. Əliyev: Boynuna ip keçirib heyvan tək,
                Ünsürü ölkəyə gərək gətirək.

Anar: Bəs nə olsun “Beovulf”?

İ. Əliyev: Ah, o dastan! Ah… uf…

                Bir sürü tərcüməçi tər axıdıb səy eləsin
                Tez çevirsinlər o dastanı yenə ingilisə!

28. 03. 2021, Samara

GÜLMƏLİ ŞEİRLƏR. «AZƏRBAYCAN» ŞEİRİNİ MİSRA-MİSRA OXUYAQ… II

Авг8


Mən bir uşaq, sən bir ana,
Odur ki, bağlıyam sana:


“Hansı səmtə, hansı yana
Hey uçsam da yuvam sənsən,
Elim, günüm, obam sənsən!”

Gördünüzmü nən deyəndir? Deyir ki, “elim sənsən”. Yəni ki, Azərbaycan eldir. Bir tərəfdən də deyir ki, “El bilir ki, sən mənimsən”. Yəni Azərbaycan bilir ki, Azərbaycan mənimdir…

“Fəqət səndən gen düşəndə,
Ayrılıq məndən düşəndə”

Birinci misranı başa düşdük. “Səndən ayrı düşəndə, aralı düşəndə”. Bəs ikinci misranı necə başa düşək? Mənə elə gəlir ki, baş sındırmaq lazım deyil, çünki bu misranın heç bir mənsası yoxdur, “gen”i “dən”lə qafiyələndirmək üçün qondarılıb. Sonrakı misra da cəfəngdir: “Saçlarıma dən düşəndə”. Sürgündə, türmədə olub? Bunu Cavid həbsdən qayıdıb yazsaydı…

“Boğar aylar, illər məni,
Qınamasın ellər məni.”

İllərlə ayrı düşüb vətəndən? Haçan? İllər onu necə boğub? “Ellər”? “El” – Azərbaycandırsa, bəs “ellər” nədir?

“Dağlarının başı qardır,
Ağ örpəyın buludlardır.”

Dağların qarı heç ərimir? Dağların başında qarın olması yalnız Azərbaycana xasdır? Buludlar həmişə ağ olur?
“Böyük bir keçmişin vardır”

Nə boyda keçmişi var? Yaxşı olardı ki, konkretləşdirəydi…
“Bilinməyir yaşın sənin”

Hardan bilinər, bizdə tarix elmi yoxdur, tarixçi yoxdur, nağılçılar var, başda oturanlar necə buyururlarsa, tarixi elə də qondarırlar…
“Nələr çəkmiş başın sənin.”

Nələr çəkib Azərbaycanın başı? Bu, çox mücərrəd söhbətdir. Konkret deyədin ki, Azərbaycan insanının başına nələr gəlib. Azərbaycan insanının başına Bağırovların nələr gətirdiyini Səməd Vurğun öz gözləri ilə görürdü…

“Sıra dağlar, gen dərələr…”

Azərbaycan dərələrinin hamısı gendir? Niyə?
“Ürək açan mənzərələr…”

Hörmətli oxucu, şair sənə nə təsvir verdi ki, ürəyini açsın? Dedi ki, dərələr gendir. Vəssalam.

“Ceyran qaçar, cüyür mələr…”

Təbiət gözəlliyinin təsviri budur? Bəs cüyür qaçmır? Ceyran mələmir? Heyvanın qaçmağında qeyri-adi nə var? Bir də ki, ceyran, cüyür Azərbaycanın çox az hissəsində olur. Özü də qoruqlarda çoxaldılır. Əhali, xalq, yəni el belə yerlərə buraxılmır, Azərbaycana haqlı olaraq “sən mənimsən” deyən cənablar isə elə yerlərdə ceyranı, cüyürü  vururlar… Səməd Vurğun özü də ceyran ovunu sevirmiş. Onu açıq maşında itlərlə ova gedən salyanlıların söhbətini eşitmişəm…
“Nə çoxdur oylağın sənin!
Aranın, yaylağın sənin.”

Elə bil ki, Azərbaycana ayrı yerdən turist kimi gəlib. “Nə çoxdur oylağın… Aranın, yaylağın…”

“Keç bu dağdan, bu arandan”

Hansı dağdan? Hansı arandan? Dağ çoxdur. Aran da?
“Astaradan, Lənkərandan.”

Astaradan necə keçək? Hara? Tankla, top-tüfənglə yaraq sərhədi?
“Afrikadan, Hindistandan
Qonaq gəlir bizə quşlar,
Zülm əlindən qurtulmuşlar…”

Bunu cavan nəslin nümayəndələrinə izah etmək lazımdır. Səməd Vurğun deyir ki, Afrikada, Hindistanda müstəmləkəçilərdən, yerli diktatorların əindən qurtaran üsyançılar, inqilabçılar “zülm əlindən qurtarıb” bizə gəlirlər. “Bizə”ni, əlbəttə, yalan deyir. Çünki Afrikadan, Hindistandan gələn əsasən Moskvaya gəlirdi, Azərbaycana yox. Və həmin 30-cu illərdə sovet hökuməti, Stalin, Beriya, Bağırov öz xalqlarına hər hansı müstəmləkəçidən, işğalçıdan çox zülm edirdilər, minlərlə insan şərlənib tutulur, zirzəmilərdə məhkəməsiz güllələnir ya da Sibirə, uzaq Şimala sürgünə göndərilirdi…

08. 08. 26, Samara

ardı var

«ДЕЛО» ШИРВАНА КЕРИМОВА. «ФРАНЦ ФЕРДИНАНД ЖИВ! ПЕРВАЯ МИРОВАЯ БЫЛА ОШИБКОЙ!»

Авг8

Много лет назад я слышал одну забавную историю, возможно, анекдот, но чрезвычайно поучительный.

В одной из западных стран был проведен конкурс на написание самого короткого и сенсационного газетного заголовка. Победителем стал вот этот: «Франц Фердинанд жив! Первая Мировая война была ошибкой!»

Официального документа о лишении Ширвана Керимова российского гражданства я не видел, оно вроде и не было нигде не опубликовано. Нам знакомы только безапелляционные интерпретации и фантазии местных журналистов, среди которых выделяются Коммерсантъ, федеральный Регнум и кое-какие праздношатающиеся блогеры.  В качестве основной причины принятого в отношении Ширвана Керимова они называют его участие в проекте Британского совета. (Сделав небольшое отступление, скажу, что лишение гражданства для человека, который большую часть жизни провел в России, армейску службу проходил здесь в секретных войсках, здесь получил второе высшее образование, стал юристом, здесь родились его дети, один из которых трагически погиб в пятнадцать лет — это гораздо больше, чем лишение паспорта. Это как под бомбежку попасть – ты жив остался, но всё и всех потерял, безвозвратно и  невосстановимо погибло все, что составляло твою жизнь… Ты теперь ничей гражданин, ты житель Газы… Но стоит сказать, что Ширван Керимов держится не только мужественно, но и достойно. После обнародования рокового решения он ни единым словом публично не высказался. Одно только это должно было вызвать уважение даже у тех, кто по каким-то причинам несказанно рад тому, что случилось с ним. И продолжают неуклюжие, постыдные попытки очернить, шельмовать. Пишут, что он имел «сотни фирм», «все областные чиновники находились у него на зарплате» и т.д.) Теперь вернемся к Британскому совету: а был ли он? Время от времени в советской, а  теперь и российской истории фраза из романа Горького «Жизнь Клима Самгина» вновь становится актуальной. Печально актуальной: «А был ли мальчик?»

Британский совет вообще-то был, но в качестве только организатора. Проект, в рамках которого состоялась поездка Ширвана Керимова, был вовсе не британским, о совместным: России и Еврокомиссии. Финансировался проект тоже Еврокомиссией и «назывался Этнические меньшинства и доступ к правосудию в Российской Федерации». В Интернете, если хорошо искать, кое-что по этой истории найдется. «Партнеры: МВД Великобритании, МВД России, а также российские региональные НКО (например, «Центр межнационального сотрудничества» в Москве, правозащитная организация «Рома-Урал» в Екатеринбурге и др.).

 Финансирование: Проект полностью финансировался Европейской комиссией (Европейским союзом) в рамках Европейской инициативы за демократию и права человека (EIDHR).»

Но есть и документы, официальные и первоисточники, которые железно подтвердят абсурдность всяких подозрений относительно Ширвана Керимова. С одним из них я познакомился. Вот он:

«Администрация Президента

Российской Федерации

Управление Президента

Российской Федерации по работе с обращениями граждан и организаций

По обращению на имя президента РФ В.В. Путина Репки А.А. по вопросу проведения проверки деятельности должностных лиц Администрации Губернатора Самарской области сообщаем следующее.

В ходе рассмотрения обращения проведена проверка деятельности руководителя департамента по связям с общественностью и экспертной деятельности Администрации Губернатора Самарской области Холина Д.В. и руководителя управления национальной и конфессиональной политики департамента мониторинга общественного мнения Администрации Губернатора Самарской области Осиповой Н.П. в части доводов изложенных заявителем.

В ходе рассмотрения обращения проведена проверка деятельности руководителя департамента по связям с общественностью и экспертной деятельности Администрации Губернатора Самарской области Холина Д.В. и руководителя управления национальной и конфессиональной политики департамента мониторинга общественного мнения Администрации Губернатора Самарской области Осиповой Н.П. в части доводов, изложенных заявителем.

Относительно п.1 обращения о российско-британском проекте «Этнические

меньшинства и доступ к правосудию» (далее — проект) установлено следующее.

Данный проект реализовывался в период с 2003 по 2005 гт. в Москве, Самаре, Краснодаре, Екатеринбурге при поддержке Министерства регионального развития Российской Федерации, Министерства иностранных дел Российской Федерации, Министерства внутренних дел Российской Федерации в соответствии с соглашениями о сотрудничестве Российской Федерации и Европейского Союза в области прав человека (проект EIDHP NºB7-701/2002/53945/RX/070).

Реализация проекта носила предельно открытый характер: цели, задачи и ход

реализации проекта были освещены в самарских средствах массовой информации.

Относительно п. 2 обращения сообщаем следующее.

Информация о втягивании национально-культурных объединений политику, в сферу правозащитных организаций с британским финансированием не подтвердилась.

Относительно п. 3 обращения сообщаем следующее. Информация об организации преследования руководителей национальных общественных организаций коренных народов Самарской области, авторов обращения с жалобой в 2007 году к Губернатору Самарской области не подтвердилась.

Относительно п.4 обращения сообщаем следующее. Информация о наличии представителей 5-й колонны, которые были внедрены иностранными разведками в государственные органы власти, также не подтвердилась.

Деятельность вышеуказанных руководителей организована в соответствии с законодательством Российской Федерации и их должностными регламентами.

Сведения о наличии противоправных действий в их профессиональной деятельности не подтвердились.

Первый вице-губернатор — председатель Правительства

Самарской области

А.П.Нефедов»

Оказывается, две, кажется, поездки, в которых принимали участие представители Самары, вызвали дикую зависть у тех, кто, возможно, посчитал себя незаслуженно обделенным, вероломно отцепленным от лондонского поезда. И они годами писали жалобы, (некоторые называли свои доносы «криком души»), обвиняя тех, кому выпало счастье съездить в Лондон, в незаконном обогащении, и, конечно, в работе на британские спецслужбы. Они не мелочились, писали непосредственно президенту России. И вот ответ от официального лица.

Какое-то время, думаю, лондонская поездка для ее участников, особенно для тех, кто впервые выезжал заграницы, к тому же в такой легендарный европейский город, как Лондон, была самым приятным воспоминанием, потом это воспоминание, как это со всеми происходит, стало напоминать сон – тоже приятный, милый. Никто, наверное, не мог подумать, что она, эта самая поездка, станет кошмаром, разрушительной силой многотонной бомбы…

На этом фото участники первой поездки россиян в Лондон. (Была и вторая, но с другими участниками) Ширван Керимов на втором ряду третий слева. Впрочем особо проницательные граждане и без всяких уточнений могли распознать «английского шпиона»…

 

Хейрулла Хаял, журналист

08. 08. 2026, Самара

GÜLMƏLİ ŞEİRLƏR. «AZƏRBAYCAN» ŞEİRİNİ MİSRA-MİSRA OXUYAQ… I

Авг7

Mən Azərbaycan dilini ana dili sayan, Azərbaycan dilində təhsil almış ya alan və Azərbaycan dilini kamil bildiklərinə əmin olan hər kəsə təklif edirəm ki, Səməd Vurğunun “Azərbaycan” şeirini asudə vaxtlarında dönö-dönə və fövqəladə diqqətlə oxusunlar. Əvvəl bütöv şeiri, sonra hər misranı ayrıca.

 

“Çox keçmişəm bu dağlardan”

Siz məktəbdə bu şeiri keçəndə, sonralar oxuyanda ya eşidəndə fikirləşmisinizmi şair hansı dağları deyir? “Bu” – işarə əvəzliyidir. Bu kitab, bu ev, bu qız, bu şəhər. ”Bu” əvəzliyi tələb edir ki, şair əvvəlcədən obyektin ya predmetin adını çəksin, ya da sonradan. Səməd Vurğun demir ki, hansı dağlardan keçib, Azərbaycanda isə dağ bir deyil, iki deyil…

“Dağlardan keçmişəm” azərbaycancadır? Azərbaycan dilində dağ aşılır. Çay keçilir.

“Durna gözlü bulaqlardan”. “Keçmişəm” feli bu misraya da aiddir. Dağdan keçmişəm, bulaqlardan keçmişəm. Necə? Bulaqdan necə keçmək olar? Harasından? Bəlkə hoppanıb üstündən aşıb?

Eşitmişəm uzaqlardan
Sakit axan arazları.

Uzaqlardn – yəni hardan? Azərbaycan çaylarını şair hansı uzaqlardan eşidib? Sibir sürgünündən? Kremldən? Moskvanın elit Metropol mehmanxanasından? Birinci iki misra ilə birlikdə bu iki misra Azərbaycan haqqında nə isə deyirmi? Yəni siz burda Azərbaycanı görürsünüzmü?

“Sınamışam dostu, yarı”.

Şeir beşliklərlə yazılıb. Baxın, bu beşliyin misraları arasında üzvi əlaqə varmı? Çayların səsinə qulaq asıb, dostu-yarı sınayıb… Yaxşı, deyək ki, dostu sınayıb. Bəs yarı necə? Yarına deyib ki, Moskvaya ezamiyyətə gedirəm, getməyib, gecə yarısı öz açarları ilə qapını açıb girb evə ki, yarını oynaşı ilə tutsun?

Bunun “dağlardan keçməyə nə dəxli var”?

2-ci bənd

“El bilir ki, sən mənimsən”

Bu misra tam absurddur. “El” – bu elə Azərbaycan deyilmi? “El”siz ölkə ola bilərmi? Yox, ola bilməz. Əslində şair deyir: “Azərbaycan bilir ki, Azərbaycan mənimdir”. “El bilir ki, sən mənimsən” yalnız bir nəfərin dilində rasional səslənər və reallığı əks etdirər, o insan İlham Əliyevdir. Yəni İlham Əliyev desə ki, “El bilir ki, sən mənimsən”, oxucu üçün hər şey aydın olacaq, Əliyevin dilində “el” – ölkə deyil, “el” – kütlədir və kütlə bilir ki, Azərbaycan kimindir…

“Yurdum, yuvam, məskənimsən”

Şeirdə sadalanan sözlər ən azı nüanslarla fərqlənməlidir, yoxsa bir söz yerinə üç sözün işlənməyi ancaq misra doldurmaq kimi başa düşülür. Yurdumsan, məskənimsən? Yurd elə məskən deyil?

“Anam, doğma vətənimsən”.

“Doğma vətən” – absurd ifadədir, vətənin ögeyi olur? Rusca “rodnaya rodina” deyənə gülərlər. Ölkəyə doğma demək olar. Vətən – elə doğma ölkə deməkdir. Və Səməd Vurğunun felinə uyan azərbaycanlılar az qala yüz ildir ki, bu absurd “doğma vətən” ifadəsini saqqız kimi çeynəyirlər…

“Ayrılarmı könül candan”

İndi gəlin görək kim (ya nə) könüldür, kim (ya nə) candır. Səməd Vurğun könüldür ya can? Bəlkə Azərbaycan könüldür? Hə? Baş tapdınız?

Molla sarsaqladığını başa düşəndə tez fatihə verdiyi ki, Səməd Vurğun da bu absur bəndi “Azərbaycan, Azərbaycan” deməklə bitirir…

 

(ardı var)

07. 08. 2026, Samara

NURMƏHƏMMƏDLƏ ELXANIN MƏNİ İŞIĞA ÇAXARMAQLARI

Авг6

  dastan

Bu əhvalat şeirə çəkilə gərək,
Yarı qoşma ola, yarı da qəzəl.

Xanəndələr onu əzbərləyərək,
Toyda oxuyalar şirin və gözəl.

 

Günlərin bir günü gecə keçəndə,
Söndü mənzilimin işığı birdən.

Kor kimi dolaşdım zülmət içində,

Xəsarət də aldım bir neçə yerdən.

 

İlan vuran yatı, yatammadım mən,
Fikir yordusa da səhərə qədər.

Nəhayət ki, günəş pəncərələrdən,

Yaydı mənzilimə qızıl zırrələr.

 

Qapım da döyüldü elə bu zaman,
Açıb kimi gördüm? – Nurməhəmmədi!

Soruşdum ki, xəbər tutmusan hardan,
“Mirzə, kəşfiyyatım işləyir,” – dedi.

 

O bu işin üstə gəlməmişdi tək
Yanında diplomlu mühəndis də  var.

Elxan Quliyevi çox insan gərək,
Tanısın, ya indən belə tanıyar.

 

Stulu stolun qoyub üstünə,
Məhəmməd girişdi işə dinmədən.

Hər xətti yoxladı o, dönə-dönə,

İslandı əynində köynəyi tərdən.

 

Yalan olmasın, iş çəkdi dörd saat,
Əlbəyaxa döyüş sanki gedirdi,

Cərəyan üç dəfə azı vursa da,

Qorxuda bilmədi o, Məhəmmədi.

 

Elxansa Rüstəm-Zal kimi dayanıb,
Yapışıb stoldan, ciddi dayaqdır.

Pompey əsgərini yəqin o anıb,

Postda etibarlı, həm də sayıqdır.

 

Nəhayət, mənzilin yandı işığı,
Məhəmməd alnının sildi tərini.

Müzəffər əsgər tək düşdü aşağı,
Mən də yaxın gəlib sıxdım əlini.

 

Sonra yanımızı yerə basaraq,
Sevincdən göz yaşı axıtdıq da biz.

Əllərin var olsun, usta, üzün ağ,

Qalmasın dünyada heç kim işıqsız!

 

06. 08. 2026, Samara

 

«HƏMİŞƏ BİRİNCİ SİNİFDƏSƏN SƏN…»

Авг5

               Salmanın xatirəsinə

Həmişə birinci sinifdəsən sən,
Dərsdə birinciydin, tərbiyədə də.

Sonbeşik olsan da, birinci gedən,

Döndü ilk tətilin əbədiyyətə.


İllərlə divardan asılı çantan
Ananı ağlatdı gözü sataşcaq.
Övlad böyütməkdə nə var ki, çətin,
Övlad itkisidir ən ağır sınaq.

 

05. 08. 2026, Samara

«ДЕЛО» ШИРВАНА КЕРИМОВА: КОММЕРСАНТЪ ВРЕТ И НЕ КРАСНЕЕТ…

Авг5

В этом доме на рабочей окраине жил Ширван Керимов. Ездил на «Ниве»… Теперь, оказывается, чуть ли не вся область находилась под его контролем…

Газета Алишера Усманова «Коммерсантъ», а вслед за ней и другие СМИ Самарской области сообщают о  распоряжении губернатора В. Федорищева,

«…согласно которому досрочно прекращены полномочия члена региональной Общественной палаты шестого состава Ширвана Керимова, известного в качестве главы «Лиги азербайджанцев Самарской области».  Дальше газета уже от себя напоминая о лишении Ширвана Керимова гражданства России, пишет, что «С ноября 2023 года по август 2025 года он участ вовал в проекте «Этнические меньшинства и доступ к правосудию», реализуемом британской организацией «Британский совет» (признана нежелательной на территории РФ) при финансировании Европейской комиссии.»

Не думаю, что Коммерсантъ страдает приобретенным слабоумием. Думаю, что он преднамеренно врет. Сам Коммерсантъ, как и другие СМИ области и города, в середине июля называли совсем другую дату участия Ш. Керимова в Британском проекте. Она была точная и правдивая: 2004-2005 гг. Откуда появилась эта новая дата? Чтобы пришить дело Ширвану Керимову об участии в нежелательной организации? Британский совет еще в январе 2008 года закрыл свои региональные отделения. Сотрудничество с Самарской областью, думаю, прекратилась еще раньше, скорее всего в том же 2005 году или годом позже. То есть, Ширван Керимов не то что в 2025 году, даже пятнадцать лет раньше не мог принимать никакого участия в проекте. А репрессии со стороны российских властей против Британского совета, я тоже напоминаю, стали на самом деле ответом на высылку в 2018 году сразу 23  российских дипломатов из Лондона, что в свою очередь было связано с делом Скрипаля. То есть и Британский совет был наказан не за собственные какие-то грехи. А за действия министерства иностранных дел своей страны. Ширван Керимов тут вовсе не при чем. Человека в 2004 году в Самаре включили в состав большой делегации, в которой были по меньшей мере трое высокопоставленных офицера МВД, один или двое из которых впоследствии стали генералами. А рядовой участник поездки, начинающий адвокат и начинающий общественный деятель Ширван Керимов спустя двадцать два года объявляется шпионом. Где справедливость? Хотя бы логика, где она?

Дальше газета Алишера Коммерсантъ вновь от себя пишет: « В общественном совете при ГУ МВД России по Самарской области он лоббировал интересы выходцев из Азербайджана.»

Хотелось бы газета, считающая себя самой информированной и самой крутой, подробно объяснила, как Ширван Керимов лоббировал интересы своих соплеменников. Хотелось бы она приводила примеры – конкретные, доказанные. Перед кем лоббировал? У него какие ресурсы были для этого? Ведь лоббирование – дело весьма дорогостоящее. Ширван Керимов за эти интересы платил? Кому? Сколько?

Я сам несколько раз в качестве журналиста бывал на заседаниях Общественного совета. Там никогда конкретно азербайджанцев или таджиков не обсуждали. Обсуждали вопросы, связанные с миграцией, с легализацией, адаптацией мигрантов, с рабочими местами и т. д. В качества члена Совета он неоднократно дежурил в Общественной приемной ГУВД в паре с ответственным сотрудником областного управления и принимал граждан. Не своих соплеменников, просто граждан.

Если он оказывал юридическую помощь выходцам из Азербайджана, что тут криминального? Вот в Азербайджанском парламенте есть русский депутат Забелин. Разве он не обязан защищать законные права и интересы русских людей, если они нарушаются? Подчеркну, что обязан-то Забелин обязан, но будет ли защищать – не уверен…

Дальше газета миллиардера и лондонского резидента Алишера Усманова  выдвигает более серьезное обвинение: «В 2025 году Ширван Керимов негативно высказался о действиях российской стороны после теракта в «Крокус Сити Холле» в интервью азербайджанскому телевидению.»

Ширван Керимов в 2004 года был начинающий адвокат и начинающий общественник. В 2025 году он уже был опытнейшим юристом и общественным деятелем. Прекрасно знал, как каждое его слово, особенно произнесенные  в такие тяжелые времена, особенно в такие трагические дни, когда случилась трагедия в Крокусе, отзовется. Ни один человек, который более или менее близко знал Ширвана Керимова, не поверит, что  он говорил слова, которые могли быть интерпретированы как оправдание действий террористов, На самом деле в интервью азербайджанскому телеканалу ТВ 1, Ширван Керимов защитил ужесточение миграционных законов, направленных на предотвращение аналогичных актов на территории России.

Что касается, утверждения, что «Ширван Керимов также предпринимал попытки переноса армяно-азербайджанских противоречий на территорию России», это вообще бред.  Не хочу уточнять чей и какого свойства… Дело в  том, что в течение почти двух десятков лет несколько полусумасшедших граждан из числа моих соплеменников, пытаясь добиться расположения чиновников в Баку и с их помощью сместить Ширвана Керимова со своего поста, писали туда разного рода жалобы на него, обвиняя его в недостаточном патриотизме, в том, что он не разрешает самарским азербайджанцам пикетировать губернаторскую резиденцию и другие правительственные здания  в дни Черного января и памяти Ходжалинской трагедии, в том, что он дружит с армянами, принимает участие на их мероприятиях и т. д. Если кому интересно, пусть знакомится с многочисленными интервью Эльмара Расулова, которые в разные годы с разной интенсивностью он раздавал азербайджанским разным СМИ….

Теперь, оказывается, Ширван Керимов вел неизвестную войну с самарскими армянами. Интересно, сами самарские армяне что-либо об этом знали? Хирург, который оказался его хорошим знакомым и меня оперировал минувшей зимой, точно об этом ничего не знал. Иначе мне был бы… как бы мягко это сказать… ну, плохо…

 

Хейрулла ХАЯЛ

Член союза журналистов РФ

05.08. 2026, Самара

DOLMA BİZİMDİR? YARPAQLARI YA ƏTİ? BİZİMKİ ŞORDUR, ŞORDAN BƏRK YAPIŞAQ…

Авг4

Belə görünür ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında bütün mübahisəli məsələlər həll olunacaq, hətta ermənilər konstitusiyalarına dəyişiklik edəcəklər. Bəlkə də həll olunmamış bir məsələ qalacaq ki, o da dolmadır. Yəni dolmanın məxsusluğu, harda, kim tərəfindən icad edildiyi, yəni döyülmüş ətin kim tərəfindən yarpağa bükülüb bişirildiyi. Bu, çox prinsipial məsələdir və ermənilər dolma müəllifliyini neftə, qaza da dəyişməzlər. “Millət acından qırılır, çörək tapmır yeməyə” deyən azərbaycanlılar səsləri aclıqdan zəifləsə də, ədalətli iddialarını dünya ictimaiyyətinə çatdırmağa çalışırlar: “Dolma bizimdir…”

Təxminən on beş il əvvəl Novruz bayramı günlərində yaxın bir tanışım qabağıma çıxdı. Dostuna dəyib bayramlaşmaq istədiyini deyib təkid elədi ki, onunla gedim. Dostugilə gəlib gördük ki, ev sahibi iş dalınca gedib, arvadı dilə tutdu ki, bir az oturaq. Çay verdi, sonra kiçik boşqablarda dolma və çörək gətirib dedi ki, bu, bayram yeməyidir, gərək hökmən yeyək. Məni ora aparan yoldaş yeməyə girişib mənə göz elədi ki, ye, yoxsa inciyərlər. Yoldaş dolmanı yarpaq qarışıq yeyirdi, mən isə mədəm nasaz olduğuna görə gərək əti yarpaqdan çıxaraydım. Başladım dolmanı soyundurmağa. Yarpağı yarpaq dalınca çəkib açıram, ət görünmür. Axırda, sonuncu yarpağın üstündə xardal tumu boyda ət çıxdı…

Mən məktəbə 1960-cı ildə getmişəm. Ona qədər olanlardan yaddaşımda çox az şey qalıb. Ancaq sonralar Kür yuyub aparan köhnə evimizin həyətində duzlanmış balıqla dolu çəlləklərin olduğu yadımdadır. Mən yaşda və məndən daha yaşlı adamlar təsdiq edərlər ki, mənim dədəm kasıb olmayıb, və evdə yemək də qıt deyildi. Bunu ona görə deyirəm ki, mən kasıblıqdan danışanda öümüzü ya hər hansı başqa ailəni nəzərdə tutmuram. Ümumilikdə və orta hesabla götürsək, bizim kənd, yəqin ki, Azərbaycan kəndlərinin əksəriyyəti kimi, 60-cı illərdə kasıb və hətta çox kasıb idi. Kənd mağazasında, əlbəttə, soyuducu yox idi, kərə yağı elə piştaxtanın üstündəki yastı qaba qoyulurdu, yağ isti havalarda əriyirdi və tədricən tünd yaşıl rəngli kiflə örtülürdü. Kilosu 3 manat 60 qəpiyə olan yağı almağa kəndçilərin əksəriyyətində pul yox idi. Bəzi ailələr əti qurban kəsiləndən-kəsilənə yeyirdilər, qurbanı isə kənddə tək-tük kəsən olurdu. Hərənin beş-on qoyunu vardı ki, onlar göz bəbəyi kimi qorunurdu. Qoyunsuz həyətlər də var idi. Qoyun ətinin dövlət qiyməti 1 manat 60 qəpik, mal əti 1 manat 80 qəpik idi. Ancaq dövlət qiymətinə əti ancaq iri şəhərlərin mağazalarında almaq olardı, o da həmişə yox.

Mən xingəlin ətli xörək olduğunu çox sonralar bildim, bizdə xingəl yağlanıb üstünə sarımsaqlı qatıq tökülən xəmir xörək idi…

“Çörəkqatığı” sözünü bilən var? Kənddə bu yeməyi tez-tez bişirərdilər. Yəni bu, ətsiz sup idi. İçinə “əlinə gələndən” atılırdı. O cümlədən göyərti, turşu. Soğan qovrulurdu. Olurdu yavanlıq. Çörəyinə qatıq. Mənim məməm də hərdən çörəkqatığı bişirərdi. İndi olsaydı, gözümə təpərdim, ətsiz də olsa…

Ətli xörəklər, şübhəsiz ki, Azərbaycanda olub, ancaq xalq mətbəxində olmayıb. Axı heç xalqın mətbəxi də olmayıb… Məmmədhəsən əminin evini gözünüzün qabağına gətirin, itmiş eşşəkdən ötrü ağlayıb üzülmüş Əhməd anasından yemək istəyir, anası nəlbəkiyə qatıq töküb qoyur qabağına…

Belə qidalanan insanların əlli yaşa çatmamış bellərinin bükülməyi, əllilni keçər-keçməz azara düşməyi, ölməyi təsadüfidirmi?

Azərbaycanlının kasıblığının səbəbləri çoxdur, bunlar kompleks şəkildə baxılmalıdır. Bu mənim yazımın məqsədi deyil. Mən demək istəyirəm ki, xalqımız ətyeyən xalq olmayıb. Dolma, başqa ətli xörəklər kimi, seçmə adamların yeməyi olub…

Yetmişinci illlərdə kənd toyları  da “məclis” formatına keçdilər, bundan sonra kənd toyu ümumxalq şənliyi deyildi. Və o vaxtdan “yeddi-səkkiz cür yemək”, “boğazacan yedik”, “töküldü qaldı”, “əti, balığı, kürüsü… ürəyin nə istəsə” kimi söhbətlər kənd həyatının daimi mövzularına çevrildi. Ailədən bir nəfər qalan beş, altı, yeddi ailə üzvünün boğazından kəsərək o toya gedir və qarnı tutduqca yeyir və insan mədəsinin çox kiçik olduğuna təəssüf edirdi…

Sonra şadlıq sarayları yarandı. Orda da vur-çatlasın, töküldü qaldı və s.

Və eyni zamanda xalq zarıyır ki, “acından qırıldıq”. Bığıburmakişilər uşaqpulu davası eləyirlər, dünən erməniyə od qoymuş qəhrəman əsgərlər Mehriban xanıma yalvarırlar, özlərini yandırırlar…

Dolmanı kim yeyir? Ayda ya ildə neçə dəfə yeyir? Ya neçə ildən bir?

Əlbəttə, bizdə tənək yarpağı çoxdur, bütün dünya ermənilərini dolma kimi bükə bilərik. Təəssüf ki, dolma təkcə yarpaqdan olmur, dolmanın gərək əti ola… Hərçənd yarpaqların arasına keşniş tumu boyda ət qoyub dolma adlandıranlar da var…

Ermənilər özlərini öyməkləri ilə ad qazanıblar. Bu belədir. Ancaq biz özümüzü onlardan az öymürük. Biz niyə dolmanın davasını eləyirik? O dolma davasına çıxanla əvvəl maraqlansınlar ki, Azərbaycanda adambaşına nə qədr ət yeyilir. Rəsmi statistikaya görə ermənistanda olduğundantəxminən on beş kilo az. Ancaq bu rəqəmlər özü də tam həqiqəti əks etdirmir. 40-43 kilo ət orta hesabladır. Yəni o demək deyil ki, hər adama bu qədər ət düşür. Bəlkə elə ailələr var ki, onlar  heç ildə beş kilo ət almırlar. Başqa ailə orta hesabla olduğundan dəfələrlə çox yeyir. Uzağa, dərinə getməyək, kababxanaların daimi müştərilərini, quzu, hətta ceyran ətiylə can bəsləyənləri götürək…

Nə demək istəyirəm? Gəlin dolma üstündə dava eləməyək. Dolma söhbəti ancaq bizim eybimizi aça bilər. BMT işə qarışar, ekspertlər gəlib bir-bir soruşarlar, kim haçan dolma yeyib. Mən şəxsən haçan dolma yediyimi xatırlamıram. Məməm 2009-cu ildə ağır xəstələndi və bindan sonrakı illərdə, yəni 2015-ci ildə ölənəcən yay məzuniyyəti vaxtı yeməyi özüm bişirirdim. Əlbəttə, dolma yox. Məməm azarlayanacan bişirərdi, özü də dolmanın əti keşniş tumu boyda deyildi, yekə, lap yekə olurdu… Vallah…

Yox, dolma bizlik deyil. Bizim xalq yeməyi şordur. Ona heç kim iddia edə bilməz. Eləsə, gərək bütün millət qalxa. Heç bir millət o cür möcüzəli qida məhsulunu yarada bilməz. Bir nəlbəki ilə on-on iki baş ailən yedirib doyduran əsl möcüzədir. O bizim milli sərvətimizdir, o bizim DNT-mizdir…

 

 04. 08. 2026, Samara

SƏMƏD VURĞUNUN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. «AY DA, ULDUZ DA, GÜNƏŞ DƏ YERƏ HƏSRƏTLƏ BAXIR…» YALANÇININ…

Авг3
Post

Səməd Vurğunun daha bir qəzəli “var” rədifli şeirdir, qafiyələr “ət”lə bitən sözlərdir ki, bunlar qəzəl yazan, meyxana qoşan “şair”lərin əsas yemidir, hərçənd belə sözlərin demək olar ki, hamısı ərəbcədən ya farscadan alınmadır.

Birinci misrada Səməd Vurğun oxucusunu seyrə dəvət edir.

“Aləmin seyrinə gəl, gör nə gözəl fitrəti var”
Yəni oxucu işini-gücünü buraxıb “aləmin seyrinə” dalmalıdır. Əslində akademik şair çox mürəkkəb bir tapşırıq  verir. Aləm – dünyadır, bütün dünya.Özü də deyir “gəl”. Necə gələk, hara gələk?  Dünyanın serinə necə çıxmaq olar? Hərə öz yaşadığı yeri, uzağı, gedib gəzdiyi yeri seyr edə bilər. Səməd Vurğun özü Azərbaycanın bütün qoruqlarında kef çəkmiş, ceyran, turac ovlamış, üstəlik az qala bütün dünyanı gəzmişdi. Biz yazıqlar haranı  gəzmişik, haranı görmüşük? Salyanda, məsələn, ürəyindən keçir ki, dörd yol ayrıcında durub ətrafı seyr eləyəsən, bir də görürsən külək əsdi, şor torpağı qaldırıb gözlərini elə doldurdu ki, heç ayağının altını görmədin…

Dalına (şeirin) baxaq.

Hər gülün, hər çiçəyin öz adı var, surəti var.

Səməd Vurğun, deyəsən, oxucusunu nəinki avam, hətta debil sayırmış. Guya oxucu bilmirmiş ki, hər gülün, hər çiçəyin adı olur? Bunu bilmək üçün “aləmi seyr eləməyə” ehtiyac var? Və güllə çiçəyin fərqi nədir?

“Qulaq as bülbülün avazına, sevda dəmidir”

Kimin sevda dəmidir? Seyrə çıxanın? Bülbülün? Bu hansı dəmdir ki? Konkret mart ayı olsaydı, deyərdik ki, pişiklərin eşqbazlıq eləyən vaxtıdır. “Qəzəldən” hansı mövsümün olduğu məlum deyil…
“O çəmən güllərinin bir-birinə ülfəti var.”

O çəmən – hansı çəmən? Çəməni konkretləşdirən “o” artıqdır, misranı düzəltmək üçün işlədilib, ancaq haqlı sual doğurur: o – hansı? Deməli, “sevda dəmi” adamlara və pişiklərə aid deyil, sevişən yalnız güllərdir? Yadınızdadırsa, yuxarıda akademik şair “güllər, çiçəklər” deyir, indi “çiçəkləri” misraya sığışdıra bilmədi…

“Sığmaz idraka bu dünya evinin sirrləri”

“Dünya evi” nədir, bilən var? Səməd Vurğun yəqin ki, özü də bu ifadənin cəfəngliyini bilib, misranı doldurmaq üçün işlədib, çünki arxayındır ki, onun qələmindən çıxana heç kim cürət eləyib sorğu-sual eləməyəcək.
“Varlığın hüsni-əzəldən nə böyük qüdrəti var.”

Bunu başa düşmədim. “Hüsni-əzəl” – Molla Nəsrəddin demişkən, bunu anlamaq üçün gərək Bağdada gedəsən. Orda da heç baş açmazlar… Bir də “aləmi seyr eləməklə” varlığın “əzəldən” qüdrətli olduğunu necə bilmək olar? Bizim zaman maşınımız var?
“Dolaşıb aləmi Loğman kimi məna gəzirəm”

Səməd Vurğun doğrudan da aləmi dolaşıb, ancaq Loğman kimi yox də… Məsələn, Səməd Vurğun Londona gedib, qayıdandan sonra ya elə orda “Mənim babam olmuş 26-lar” şeirini yazıb. Yəni deyib ki, başda Stepan Şaumyan olmaqla 26 komissar onun nənənəsini zad eləyib…

“Çünki mənalı keçən günlərin ülviyyəti var.”

“Ülviyyət” sözü oxucuya xoş gələ bilər, ancaq misra tam cəfəngiyatdır. Səməd Vurğunun aləmi dolaşmağının nəticəsi Şaumyan haqqında şeirdirsə, burda nə ülvilik ola bilər?
Cəfəngiyyat bitmək bilmir:
“Ay da, ulduz da, günəş də yerə həsrətlə baxır”

Mən, əlbəttə, Səməd Vurğuna yox, 99 faizi Səməd Vurğuna pərəstiş edən azərbaycanlılardan soruşuram: ay, ulduz, günəş niyə yerə həsrətlə baxmalıdır? İnsanların müsibəti, aclıqlar, xəstəliklər, müharibələr, dünya müharibələri qalsın, az qala hər iki evin birində gedən müharibələr  səma cisimlərində niyə həsəd və ya həsrət doğurmalıdır? Bu şeirin yazıldığı vaxtlar azərbaycanlıların əksəriyyəti doyunca yavan çörək də yeyə bilmirdi…
“Hər bəşər qəlbinin öz məclisi, öz söhbəti var.”

Bu adama dahi deyən millətin səviyyəsi kimdəsə şübhə doğura bilərmi? Bu misradakı mədəniyyətsizlik, yəni hər hansı poetik, filoloji mədəniyyətin, hətta səriştəninin olmadığını bizim millətdə görən yoxdur! Necə yəni “bəşər qəlbinin məclisi var?”
Burda bitirsəydi, dərd yarı idi. Yox, gərək klassik əsərini “mohür beyt”lə bitirə
“Məni yelkən kimi qərq etsə də dəryada zaman,
Vurğun öldü deməyin, bir əbədi sənəti var…”

O hansı heyvan idi ki, özünü köpürdüb  filə oxatmaq istəyirdi?

Mirzə Ələkbər Sabur:

“Seyli-tə’n oylə təməvvüclə alıb dövrü bərim –
Bənzərəm bir qocaman dağə ki, dəryadə durar!”

Yaxşı ki, sən olmusan, ustdad!

Sən indi də varsan!

03.08 2026, Samara

«VAQİF» KOMEDİYASI. «HƏR BAĞIN, HƏR BAĞÇANIN…»

Авг2

 

Akademik xalq şairi, iki dəfə Stalin mükfatı laureatı Səməd Vurğun qəzəl janrında da şeirlər yazıb. Onlardan biri, “Hər bağın, hər bağçanın…” sözləri ilə başlanan  qəzəl “Vaqif” komediyasında Əlinin toyunda Vaqifin adından oxunur. Ancaq Vaqifin şeir dilinə bələd olan oxucu elə birinci misradan görər ki, Molla Pənah belə cəfəngiyatı yaza bilməzdi. Yəni ki. bərbad dilli, əruzu axsaq bi qəzəli Vaqifə şamil eləməklə Səməd Vurğun əslində böyük yerlisini görmətdən salır. İndi “qəzəl”ə baxaq. Misra-misra. Və filologiya elmləri üzrə elmlər akademiyasının həqiqi üzvü olmuş müəllifin dili nə gündədir.

 

“Hər bağın, hər bağçanın bir bülbüli-şeydası var”

Bəhr rəməldir, heca sayı 15-dir, bu uzunluqda misranı doldurmaq üçün Səməd Vurğun, uyğun gəlib-gəlmədiyinə baxmayayaq, çoxlu artıq söz işlədir. “Bağ” dedinsə, “bağça” artıqdır, elə deyil?  Bağla bağça bir-birindən necə fərqlənir? Ölçü ilə? Standartları var? Bağça bağdan kiçikdirsə, niyə hər birində “bir bülbüli-şeyda” olur?
“Hər duyan qəlbin, əzizim, gizli bir sevdası var.”

“Əziziim” deyəndə şair kimə müraciət edir? Mircəfər Bağırova? Stalinə? Şoferinə? Şeirdə xitab varsa, onun ünvanı olmalıdır, burda isə misra doldurur.

Dalına (misranın dalına) baxaq. “Hər duyan qəlbin gizli bir sevdası var”. “Sevda” qəyin ki, “eşq” mənasındadır. Kalassik ədəiyyat qəhramanlardan hansının sevdası gizli qalırdı? Məcnunun? Leylinin? Onların sevdasından bütün xalq xəbər tutmayıbmı? Leylini anası niyə görə danlayırdı? Məcnun paltarını da soyunub çöllərə düşməmişdimi? Bəs Kərəmlə Əsli necə? Yəni məhəbbət dastanlarının hansı qəhrəmanını götürsək, görərik ki, onlar sevdiklərini, vurulduqlarını gizlətmirlər. Bəlkə Səməd Vurğun əsl aşiqlərdən yox, arvaları ya ərləri ola-ola eşqə düşənləri nəzərdə tutur? Elələri, bəli, “sevda”larını gizlədərlər. Ancaq mənə elə gəlir ki, Səməd Vurğun nə yazdığını fərqinə varmır, onun üçün vacib misranı doldurmaq, beyti qafiyələndirməkdir.

“Ruhu oxşar, qəlbi oxşar incə bir canan səsi”

Ruh nədir, qəlb nədir? Onları bir-birindən necə ayırmaq olar? İncə bir canan səsi…Canan özü incə olmalıdır, ya yalnız səsi? Özü isə ətli-canlı – Vaqif bəyənən?
“Gah gülər, gah ağlayar, hər dəmdə bir mənası var.”

Başa düşdünüz? Kim ya nə gülər? Ruh? Qəlb? İncə canan? Ya cananın incə səsi?

Nəyin “hər dəmdə bir mənası var?  Yəni məna hər saniyə dəyişir, belə çıxır?  Yadınızda saxlayın və dalına (şeirn) baxın.

“Can alan hər nəğmənin mənası yalnız eşqdir”.

Yuxarıda dedi ki, məna hər saniyə dəyişir, indi deyir, məna birdir, yəni “yalnız eşqdir…”
“Göz görüb əl çatmayan ulduzlu bir dünyası var.”

Mərc gələrəm ki, bu misradan heç bir Azərbaycan akademiki, hətta Naxçıvan əslli olsa da, baş çıxarmaz. Ulduzlu dünya kimin ya nəyindir? Mənanın? Eşqin? Nəğmənin? İncə canan səsinin? Cananın incə səsinin?

“Dərdi-hicran günlərilə ömrü odlardan keçər
Hər könül bir karvandır ki, bir susuz səhrası var.”

Kimin ömrü? Subyekt yoxdur. On illərlə bu qəzəl oxunur, durub deyən yoxdur ki, “saxla, saxla, başa düşmüdim, kimin ömrü?”

İnsan qəlbi, yəni konül” nə dərəcədə və vansı parametrlərinə görə dəvə karvanına bənzədilib? Bənzəyənlə bənzədilən arasında oxşar, ümumi xassələr olmalıdır?

“Böylə bir söz var ki, Vurğun indi bir Məcnun olub

Şerü-sənət adlanan nazəndə bir Leylası var.”

Niyə “belə” yox, “böylə”? Çünki “belə deyəndə, ritm pozulur. Onsuz da bu qəzəlin rəməli əsl əruz deyil….

Və, türkün məsəli, qabaqda deyirdi ki, hər qəlbin sevdası gizlidir. İndi deyir ki, Vurğunun sevdasından millət danışır…

Bu bəlkə eşq sevdası deyil? Leyla-Meyla yalandır. Biz bilirik ki, akademik şairimizin sevdası nə və kim olub: Stalin, Lenin, Şaumyan, bolşevik partiyası, “babası olmuş 26-lar”…

Və belə bir cəfəngiyatı Molla Pənafın adından teatra çıxarmaqla dahi yerlisini xacalətli eləyib…

 

02. 08. 2026, Samara

FRANÇESKO PETRARKA. «ORSO, BİL, HEÇ ZAMAN, NƏ GÖL, ÇAY NƏ DƏ…»

Июл31

Orso, bil, heç zaman nə göl, çay nə də

Nə bütün bu çaylar tökülən dəniz

Divar, budaq ya da təpə kölgəsi,

Nə duman ki, yer-göy çimir nəmində,

 

Bəşər baxışına maneə olan

Ayrı nə var —  mənə gətirməz kədər,
Gözəl gözlərinin duvağı qədər.

Mənə deyir: indi ağla ya da yan.

 

Gözlər təvazödən, ya da qürurdan,
Yerə dikilərsə, sevincim ölər,
Vaxtsız, həyatımın çatar sonu da.

 

Məni dərdə salır həmçinin ağ əl —

Üz-göz gizlədəndir, məkr var onda,

Mənə göz önümdə daş kimi gələr.

 

italyancadan tərcümə

31. 07. 2026, Samara

QEYD:

Orso — Orso del Aqilyara p dövrün görkəmli Roma qrafı və hakimidir.Petrarka onunla yaxın dostluq etmiş  və 1337-ci ildə Kapranikedə onun qonağı olmuşdur.

+++++++++++++++++

FRANCESKO PETRARKA

 

Orso, e’ non furon mai fiumi né stagni,
né mare, ov’ogni rivo si disgombra,
né di muro o di poggio o di ramo ombra,
né nebbia che ’l ciel copra e ’l mondo bagni,

Читать далее →